Makaki ze wzgórza Wat Phnom w Phnom Penh w 2011 r. pogryzły wielu odwiedzających. Po ugryzieniu lub zadrapaniu przez małpę trzeba od razu myć ranę wodą z mydłem przez co najmniej 15 minut i jak najszybciej zgłosić się do lekarza po szczepienie przeciw wściekliźnie.
Co się stało przy Wat Phnom w 2011 r.?
Wiosną 2011 r. stado makaków żyjące na wzgórzu Wat Phnom, w centrum Phnom Penh, naprzykrzało się turystom. Według strażników świątyni agresywniejsze osobniki pokąsały wielu odwiedzających.
Władze miasta poprosiły o pomoc dyrektora zoo w ośrodku ratunkowym Phnom Tamao, Nhek Rattanak Picha. Na początku czerwca 2011 r. weterynarze z zoo unieruchomili środkami usypiającymi 13 makaków, a akcja miała być kontynuowana. Schwytanym małpom pobierano krew do badań na choroby, zanim trafiły do zoo albo zostały wypuszczone w odległych lasach w pobliżu jeziora Tonle Sap.
Wzgórze zamieszkiwało wtedy ok. 200 półoswojonych makaków. Zrywały dachówki z pobliskich domów i hoteli, niszczyły pranie i zabierały pozostawione przedmioty. Policja wcześniej bezskutecznie próbowała łapać je na jajka nasączone środkami nasennymi, a za kilka szczególnie kłopotliwych osobników wyznaczono nagrodę 250 USD. W 2008 r. zastrzelono przy świątyni ważącego ok. 20 kg samca, który atakował odwiedzających.
Małpy nie zniknęły z Wat Phnom: według przewodnika Wikivoyage (dostęp w październiku 2026 r.) na wzgórzu nadal mieszka kilka z nich i zabierają turystom zostawione bez opieki napoje.
Co zrobić po ugryzieniu przez małpę?
Postępowanie po ugryzieniu lub zadrapaniu przez małpę to trzy kroki zalecane przez WHO i CDC:
- Natychmiast umyj ranę wodą z mydłem przez co najmniej 15 minut. Możesz też użyć środka o działaniu wirusobójczym, np. jodopowidonu.
- Jak najszybciej zgłoś się do lekarza i poproś o ocenę ryzyka oraz profilaktykę poekspozycyjną: serię szczepień, a w razie potrzeby immunoglobulinę.
- Nie czekaj na objawy. Gdy wścieklizna da objawy, jest praktycznie zawsze śmiertelna. Dzikich małp nie da się obserwować pod kątem choroby, dlatego po pokąsaniu zwykle zaleca się profilaktykę poekspozycyjną.
Według CDC wścieklizna u małp zdarza się rzadko, ale ugryzienie makaka niesie też ryzyko zakażenia wirusem B (herpes B), dlatego lekarzowi trzeba powiedzieć, jakie zwierzę ugryzło.
Gdzie w Kambodży dostać szczepionkę po ugryzieniu?
Profilaktykę poekspozycyjną w Kambodży prowadzi przede wszystkim Institut Pasteur du Cambodge. Ma trzy ośrodki zapobiegania wściekliźnie:
- Phnom Penh – No. 5 Monivong Boulevard (ośrodek działa od 1995 r.),
- Battambang – w szpitalu prowincjonalnym (od 2018 r.),
- Kampong Cham – w szpitalu prowincjonalnym (od 2019 r.).
Według instytutu jego ośrodki przyjęły od 1995 r. ponad 500 tys. osób pogryzionych przez zwierzęta. Immunoglobulina przeciw wściekliźnie jest droga, a jej dostawy bywają nieregularne. Więcej o tym w części o wściekliźnie artykułu Zdrowie w Kambodży – szczepienia, malaria, denga.
Jak uniknąć kłopotów z małpami?
Ryzyko ugryzienia najłatwiej zmniejszyć, trzymając się kilku zasad:
- Nie zbliżaj się do małp, nie dotykaj ich i nie noś jedzenia na wierzchu w pobliżu zwierząt przyzwyczajonych do turystów.
- Nie karm makaków i nie drażnij ich. Schowaj okulary, telefon i drobne przedmioty.
- Przed wyjazdem zapytaj lekarza medycyny podróży o szczepienie przeciw wściekliźnie, zwłaszcza jeśli planujesz kontakt ze zwierzętami lub pobyt poza dużymi miastami. Szczepienie przed wyjazdem nie zwalnia z leczenia po ugryzieniu, ale je upraszcza.
O innych zagrożeniach w podróży piszemy w tekście Bezpieczeństwo w Kambodży. Po wizycie na Wat Phnom wiele osób idzie dalej, do Pałacu Królewskiego: ceny biletów, godziny otwarcia i wymagany strój opisuje przewodnik Pałac Królewski w Phnom Penh: bilet, godziny, strój.
Najczęstsze pytania
Czy szczepienie przed wyjazdem wystarczy po ugryzieniu małpy?
Nie. Według CDC osoba zaszczepiona przed wyjazdem nadal potrzebuje po ugryzieniu dwóch dawek szczepionki (w dniu 0 i 3), ale nie dostaje już immunoglobuliny.
Czy małpa, która ugryzła, musi być chora na wściekliznę?
Nie, wścieklizna u małp zdarza się rzadko. Nie da się jednak tego sprawdzić na miejscu, dlatego każde ugryzienie lub zadrapanie trzeba skonsultować z lekarzem.
Gdzie najbliżej Angkoru dostać szczepionkę?
Institut Pasteur du Cambodge ma ośrodki w Phnom Penh, Battambang i Kampong Cham, a nie w Siem Reap. W Siem Reap zacznij od jednej z placówek z listy ambasady USA (aktualizacja z czerwca 2024 r.), np. Royal Angkor International Hospital przy drodze nr 6 do lotniska (tel. +855 63 761 888) albo całodobowego Neak Tep Hospital, i zapytaj o dostępność szczepionki i immunoglobuliny. Jeśli ich nie ma, najbliższy ośrodek Institut Pasteur działa w szpitalu prowincjonalnym w Battambang.
Zdjęcie główne: Charles J. Sharp, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Źródła
- Rabies – fact sheet, Światowa Organizacja Zdrowia (WHO)
- Rabies – CDC Yellow Book, Centers for Disease Control and Prevention (CDC)
- Rabies Prevention Centers, Institut Pasteur du Cambodge
- Gangster monkeys evicted from temple – Tourism of Cambodia, 6.06.2011 (kopia w Internet Archive; relacja AFP/TTR Weekly: 13 uśpionych makaków, ok. 200 małp, nagroda 250 USD, wypowiedź Nhek Rattanak Picha)
- Medical Assistance – Ambasada USA w Kambodży (szpitale i kliniki w Phnom Penh i Siem Reap, aktualizacja z czerwca 2024 r.)
- Phnom Penh – Wikivoyage (małpy przy Wat Phnom, dostęp 2.10.2026)
