CBET (community-based ecotourism) to wyjazd, w którym za nocleg, przewodnika i wstęp płacisz wprost lokalnej społeczności, a część pieniędzy idzie na ochronę przyrody. Serwis Tourism of Cambodia wymienia 13 takich projektów, m.in. Chi Phat, Chambok, Yeak Laom, Prek Toal i Tmatboey.
Czym jest CBT, a czym CBET?
Turystyka oparta na społeczności lokalnej (CBT, ang. community-based tourism) to forma odpowiedzialnej turystyki, w której mieszkańcy sami albo z ich udziałem decydują o ruchu turystycznym, a zyski wspierają wspólnotę. W turystyce konwencjonalnej organizacją i marketingiem zajmują się zwykle prywatne firmy, więc do wioski trafia tylko część pieniędzy, często tylko do niektórych osób.
Ekoturystyka oparta na społeczności (CBET) to CBT połączona z ochroną przyrody: dba o dobrobyt mieszkańców i o otaczające ich środowisko. Wioska ma dochód, który zachęca do chronienia lasu, wody i zwierząt zamiast ich eksploatacji. W praktyce oznacza to, że:
- opłaty wstępu, przewodnicy, noclegi i lokalne produkty finansują ochronę przyrody i potrzeby wioski,
- mieszkańcy są gospodarzami i współdecydują o tym, jak wygląda wizyta, zamiast być tłem dla zdjęć,
- relacje gospodarzy i gości są ustalone tak, by turystyka jak najmniej zakłócała życie wspólnoty.
Gdzie w Kambodży działa CBET?
Tourism of Cambodia, serwis informacji turystycznej, wymienia 13 projektów turystyki społecznej. Dwanaście z nich zebraliśmy w tabeli:
| Miejsce | Prowincja | Co oferuje | Od kiedy | Organizator / rezerwacja |
|---|---|---|---|---|
| Yeak Laom | Ratanakiri, 5 km od Banlung | kąpiel w kraterowym jeziorze, szlaki z miejscowymi przewodnikami, kultura ludu Tampuan | 1998 | społeczność wioski; przewodników umawia się w hotelach i pensjonatach w Banlung |
| Prek Toal | Battambang, nad Tonle Sap | ptaki wodne w zalanym lesie, łodzie przez pływającą wioskę | 1999 | założony z organizacją Osmose; wyprawy z przewodnikami Sam Veasna Center (samveasna.org) i strażnikami WCS |
| Chambok | Kampong Speu, przy Parku Narodowym Kirirom | wodospad wysokości ponad 40 m, jaskinia nietoperzy, nocleg u rodzin | 2002 | Mlup Baitong (mlup.org) |
| Ang Trapeang Thmor | Banteay Meanchey | mokradła z ponad 200 gatunkami ptaków, m.in. żurawiem sarus | 2003 | Sam Veasna Center z WCS |
| Tmatboey | Preah Vihear (rezerwat Kulen Promtep) | obserwacja ibisa olbrzymiego i ibisa białoramiennego | 2005 | Sam Veasna Center z WCS |
| Banteay Chhmar | Banteay Meanchey | XII-wieczna świątynia, nocleg u rodzin, przejażdżki wozem z wołami | 2006 | założony przez Agir pour le Cambodge, wspierany przez Global Heritage Fund; komitet CBT, e-mail cbtbanteaychhmar@yahoo.com |
| Chi Phat | Koh Kong, Góry Kardamonowe | trekking, rower górski, rejsy łodzią, obserwacja ptaków | 2007 | Wildlife Alliance |
| Koh Pdao | Kratie, wyspa na Mekongu | delfiny irawadzkie, nocleg u rodzin, prace w gospodarstwie | 2007 | CRDT, biuro w Kratie (crdt.org.kh) |
| Preah Rumkel | Stung Treng, przy granicy z Laosem | delfiny, wodospady na Mekongu, nocleg u rodzin | 2007 | Mlup Baitong |
| Osvay | Stung Treng, godzinę łodzią motorową od miasta Stung Treng | las, namorzyny i wyspy na Mekongu, delfiny, nocleg u rodzin lub w domu społeczności | 2007 | CEPA (cepa-cambodia.org) |
| O’Russey Kandal | Stung Treng, ok. 28 km na południe od miasta Stung Treng przy drodze nr 7 | kąpiel w strumieniu, las społeczności, nocleg u rodzin | 2007 | Mlup Baitong |
| Prek Thnout | Kampot, ok. 25 km od Kampotu przy drodze nr 3 | las, kąpiel w rzece Prek Thnout, małpy, życie wsi | 2007 | założony przez Save Cambodia’s Wildlife; bez rezerwacji |
Na liście jest też Park Narodowy Virachey (od 2004 r.).
Gdzie i kiedy obserwować ibisy i żurawie, opisujemy w artykule Gdzie obserwować rzadkie ptaki w Kambodży, a o delfinach z Kratie i Stung Treng w tekście Delfiny irawadzkie w Mekongu: ile ich zostało w 2026 r.. Największe jezioro kraju, nad którym leży Prek Toal, przybliża artykuł Tonle Sap – największe jezioro Półwyspu Indochińskiego.
Ile kosztuje wyjazd CBET?
Wyjazd CBET kosztuje od kilku dolarów za nocleg u rodziny do kilkuset dolarów za zorganizowany pobyt z przewodnikiem przyrodnikiem. Przykładowe ceny według stron Tourism of Cambodia sprawdzonych w październiku 2026 r. (strony nie mają daty, więc ceny mogą być starsze):
- Chambok: nocleg u rodziny 3 USD, śniadanie 1,50 USD, obiad lub kolacja 2,50 USD.
- Banteay Chhmar: nocleg u rodziny 7 USD od osoby, posiłki 2–4 USD, miejscowy przewodnik 5 USD, bilet do świątyni 5 USD.
- Koh Pdao: pakiet na 2,5 dnia za 50 USD z posiłkami, noclegiem, przewodnikiem i rejsem do delfinów.
- O’Russey Kandal: wstęp 1 USD dla cudzoziemców, nocleg u rodziny 2,50 USD, śniadanie 1,50 USD, obiad lub kolacja 3 USD, przewodnik 3 USD.
- Tmatboey: orientacyjnie 380 USD od osoby za 3 dni i 2 noce przy grupie 4 osób (organizuje Sam Veasna Center).
Potwierdź ceny u organizatora z tabeli przed wyjazdem.
Bezpieczeństwo: które projekty leżą przy granicy?
Część projektów CBET leży w prowincjach przy granicy z Tajlandią. Od 4 lipca 2026 r. polskie MSZ odradza podróże na tereny przygraniczne prowincji Preah Vihear, Oddar Meanchey i Banteay Meanchey (poziom 3, „Unikaj podróży”), a całą Kambodżę ocenia na poziomie „Zachowaj szczególną ostrożność” (Odyseusz). W tych prowincjach leżą m.in. Tmatboey i Banteay Chhmar. Przed wyjazdem sprawdź aktualny komunikat i przeczytaj artykuł Bezpieczeństwo w Kambodży – kradzieże, miny, granica.
Jak wygląda nocleg u rodziny (home-stay)?
Home-stay to nocleg w domu miejscowej rodziny, który oferuje większość projektów CBET. Dom jest przygotowany na wizytę, zwykle z moskitierą, ale nie ma co liczyć na hotelowy standard, czasem także na ciepłą wodę. W zamian poznasz codzienność gospodarzy: wspólny posiłek, rozmowy, prace w polu lub na wodzie.
Zasady zachowania w wiosce
W wiosce CBET obowiązują te same zasady szacunku co w całej Kambodży (skromny strój, buty zdejmowane przed wejściem do domu, pytanie o zgodę przed zdjęciem), opisane w artykule Turystyka odpowiedzialna w Kambodży – zasady. Na wsi i w lesie dochodzi kilka specyficznych:
- Śmieci zabieraj ze sobą, bo w wioskach zwykle nie ma systemu ich wywozu.
- Oszczędzaj wodę i nie zanieczyszczaj źródeł; potrzeby fizjologiczne załatwiaj z dala od nich.
- Nie kupuj mięsa dzikich zwierząt ani zwierząt „ratowanych” z litości, bo to napędza handel.
- Nie zrywaj roślin i nie zabieraj z lasu „pamiątek”, a ognisko zawsze dokładnie gaś.
- Nie dawaj pieniędzy ani prezentów dzieciom. ChildSafe i UNICEF przestrzegają też przed odwiedzaniem sierocińców i wolontariatem w nich. Więcej w tekście Wolontariat w Kambodży – jak pomagać odpowiedzialnie.
Najczęstsze pytania
Czy CBET jest tańsze od zwykłej wycieczki?
Niekoniecznie. Nocleg u rodziny kosztuje często kilka dolarów, ale wyjazdy z przewodnikiem przyrodnikiem, np. do Tmatboey, kosztują kilkaset dolarów. Płacisz jednak wprost wiosce i przewodnikom.
Czym CBET różni się od zwykłej ekoturystyki?
W CBET gospodarzem jest społeczność lokalna, która decyduje o wizytach i zarabia na nich. Szerszy przegląd wyjazdów przyrodniczych, także tych prowadzonych przez firmy, zawiera artykuł Ekoturystyka w Kambodży – gdzie jechać i jak wybierać.
Zdjęcie główne: David Sim, CC BY 2.0, Wikimedia Commons
Źródła
- Community-based Tourism (CBT), Tourism of Cambodia (definicje CBT i CBET, lista 13 projektów, lata założenia)
- Strony projektów w serwisie Tourism of Cambodia (prowincje, ceny, organizacje): Chambok, Banteay Chhmar, Koh Pdao, Thmatboey, Chi Phat, Prek Toal, Yeak Laom, Ang Trapeang Thmor, Preah Rumkel, Osvay, O’Russey Kandal, Prek Thnout
- Kambodża – ostrzeżenia dla podróżujących, serwis Odyseusz, Ministerstwo Spraw Zagranicznych RP (ostrzeżenie obowiązujące od 4 lipca 2026 r.)
- ChildSafe Movement, Friends-International
- Child safe practices, UNICEF Cambodia
