W Kambodży jada się świerszcze, koniki polne, pluskwiaki wodne, mrówki, jedwabniki i smażone tarantule a-ping, sprzedawane głównie jako przekąski uliczne. Najsłynniejsze są pająki ze Skuon, miasta ok. 79 km drogą na północ od Phnom Penh, smażone z czosnkiem i solą.
Jakie owady je się w Kambodży?
Owady i inne stawonogi to w Kambodży zwykła przekąska z targu, a nie atrakcja tylko dla turystów. Najczęściej spotkasz:
- świerszcze – smażone w głębokim tłuszczu,
- koniki polne – chrupiąca przekąska jedzona jak chipsy,
- pluskwiaki wodne (duże, 2–12-centymetrowe owady z rodziny Belostomatidae) – smażone w całości,
- mrówki ogniste,
- jedwabniki – smażone, a w restauracjach także w formie krokietów,
- tarantule a-ping – formalnie nie owady, lecz pająki, ale najsłynniejszy z tych przysmaków.
Smażone świerszcze na targu w Kambodży. Fot. Thomas Schoch, CC BY-SA 2.5, Wikimedia Commons
Według encyklopedii „Street Food around the World” (2013) świerszcze, pluskwiaki wodne i tarantule przyprawia się solą, cukrem i olejem, smaży w głębokim tłuszczu i sprzedaje jako jedzenie uliczne; owady trafiają też do curry i gulaszy. Szerszy obraz lokalnych smaków znajdziesz w artykule Kuchnia khmerska – smaki, dania i napoje Kambodży, a mniej radykalne propozycje w tekstach Fish Amok – przepis na amok trey i Owoce Kambodży.
A-ping ze Skuon
Skuon (także Skun) to stolica dystryktu Cheung Prey w prowincji Kampong Cham, leżąca ok. 79 km drogą na północ od Pomnika Niepodległości w Phnom Penh (ok. godziny jazdy według OSRM), na skrzyżowaniu dróg krajowych nr 6 i 7. Miasto bywa nazywane „Spiderville”. Pająkami z tamtejszego targu są tarantule zwane po khmersku a-ping, czyli Cyriopagopus albostriatus (dawniej Haplopelma albostriatum), ptasznik żyjący w norach w Mjanmie, Tajlandii i Kambodży.
Pająki przyprawia się solą, cukrem i glutaminianem sodu, a następnie smaży na oleju z rozgniecionym czosnkiem, aż odnóża prawie całkiem stwardnieją (przepis opisuje Michael Freeman w książce Cambodia, 2004). Według reportera „Sunday Telegraph” (2002) smak przypomina coś pomiędzy kurczakiem a dorszem: zewnętrzna warstwa jest chrupiąca, środek miękki. Najwięcej delikatnego białego mięsa jest w głowotułowiu, w odnóżach prawie go nie ma. Odwłok, w którym są narządy wewnętrzne, wiele osób omija.
Skąd wzięła się ta tradycja?
Jedzenie pająków w Skuon najpewniej upowszechniło się w czasach Czerwonych Khmerów (1975–1979), kiedy brakowało żywności; tak tłumaczyli to sprzedawcy reporterom ABC News i „Sunday Telegraph” w 2002 r. Wcześniej tarantule służyły w Skuon w medycynie ludowej. Według lokalnej opowieści pożywność tamtejszych tarantul odkryli ludzie ukrywający się w dżungli przed reżimem: aby przeżyć, jedli świerszcze, osy, chrząszcze i inne stawonogi. Pająki były wtedy koniecznością, a nie przysmakiem; gdy reżim upadł, a ocaleni wrócili do domów, przypomniano sobie o ich smaku. Jako popularna przekąska smażone pająki rozpowszechniły się według Freemana dopiero w latach 90. XX wieku. Więcej o tamtym okresie piszemy w artykule o Czerwonych Khmerach.
Skuon: handel i ceny
Dla wielu rodzin w Skuon łowienie, przygotowanie i sprzedaż pająków to źródło utrzymania. Cena szybko rosła, bo wycinka lasów i odłowy przerzedziły populację tarantul, a sprzedawcy sprowadzają je z coraz dalszych prowincji:
- 2002 r.: ok. 300 rieli (ok. 8 centów USD) za sztukę (ABC News Online),
- 2018 r.: 2000 rieli (ok. 0,50 USD) za sztukę na rynku w Skuon (Deutsche Welle),
- 2019 r.: 2000–3000 rieli (ok. 0,50–0,75 USD) za sztukę u sprzedawczyń przy autobusach w Skuon (ABC News, 27.07.2019).
Ostatnia opublikowana cena pochodzi z 2019 r. (2000–3000 rieli za sztukę, ABC News); aktualną sprawdź na straganie przed zakupem i licz się z kwotą co najmniej taką. Na Pub Street w Siem Reap sprzedawcy biorą też ok. 1 USD za samo zdjęcie z pająkiem (ABC News, 2019).
Owady w restauracjach
Owady trafiły też do restauracji dla turystów. W 2018 roku magazyn Mic opisywał Bugs Café w Siem Reap, gdzie w menu były szaszłyki z owadów, sałatka ze skorpionem, krokiety z jedwabników, smażone świerszcze i tarantule podawane na trzy sposoby. Ten sam tekst zwraca uwagę, że owady wracają do łask także jako tanie źródło białka.
Czy warto próbować i na co uważać
Spróbowanie smażonych owadów to kwestia nastawienia bardziej niż odwagi. Dla części turystów a-ping jest symbolem otwartości na lokalną kulturę, inni wolą poprzestać na obserwacji straganu i zdjęciu.
Jeśli zdecydujesz się spróbować:
- Wybieraj stoiska, na których jedzenie jest świeże i szybko się wymienia, i gdzie jedzą miejscowi.
- Jedz produkty świeżo usmażone, a nie leżące godzinami na słońcu.
- Jeśli masz alergię pokarmową, najlepiej odpuść, a pierwszą próbę zawsze wykonaj w małej ilości.
- Przed jedzeniem umyj ręce wodą z mydłem lub użyj środka na bazie alkoholu zawierającego co najmniej 60% alkoholu (zalecenie CDC dla podróżnych).
Najczęstsze pytania
Gdzie je się smażone tarantule w Kambodży?
Najsłynniejszym miejscem jest Skuon, miasto targowe w prowincji Kampong Cham, około 79 km drogą na północ od Phnom Penh. Znajdziesz je tam na straganach przy drogach krajowych nr 6 i 7.
Jak smakują smażone pająki?
Wiele osób porównuje je do połączenia kurczaka z dorszem. Na zewnątrz są chrupiące, a w środku miękkie.
Ile kosztuje smażona tarantula w Skuon?
Według ABC News z lipca 2019 r. sprzedawczynie w Skuon brały 2000–3000 rieli (ok. 0,50–0,75 USD) za sztukę; w 2002 r. było to ok. 300 rieli. Aktualną cenę sprawdź na straganie przed zakupem.
Czy owady są codziennym daniem w Kambodży?
Nie dla każdego. To przede wszystkim przekąski uliczne, które jedzą zarówno miejscowi, jak i turyści.
Pierwszą wersję tego artykułu napisał w 2013 r. Stanisław Kozłowski; obecną opracowała Redakcja ABC Kambodża.
Zdjęcie główne: Mat Connolley, CC BY 2.5, Wikimedia Commons
Źródła
- Tarantulas, fire ants, and other bugs go from street food to gourmet dishes in Cambodia – T. Burson, Mic, 20.03.2018; gatunki owadów, Bugs Café, tarantule jako „drogi przysmak”
- CDC Travelers’ Health: Food and Water Safety – CDC, przegląd 6.01.2026; higiena rąk
- Spiderwomen serve up Cambodia’s creepy caviar – ABC News Online, 2.09.2002 (kopia w Internet Archive); cena 300 rieli za sztukę
- Tarantulas: Cambodia’s disappearing delicacy – Deutsche Welle, sierpień 2018; cena 2000 rieli w Skuon, przerzedzenie populacji
- Tarantula trade in Cambodia faces uncertain future – Z. Osborne, ABC News, 27.07.2019; cena 2000–3000 rieli za sztukę, 1 USD za zdjęcie na Pub Street
- Tuck into a Tarantula – R. Rigby, „Sunday Telegraph”, 2002 (kopia w Internet Archive); smak, medycyna ludowa, początki w czasach Czerwonych Khmerów
- Michael Freeman: Cambodia – Reaktion Books, Londyn 2004, s. 33–34; przepis na smażone pająki, popularność od lat 90.
- Wikipedia: Fried spider – przegląd (uzupełniająco)
- OSRM: trasa Pomnik Niepodległości (Phnom Penh) – Skuon – ok. 79 km drogą krajową nr 5 i 6, ok. 60 min; w Skuon droga nr 6 krzyżuje się z drogą nr 7 (dostęp 2.10.2026)
- Wikipedia: Skuon – przydomek „Spiderville” (uzupełniająco)
- Wikipedia (pl): Belostomatidae – rodzina pluskwiaków wodnych, długość 20–120 mm (uzupełniająco)
- Wikipedia: Cyriopagopus albostriatus – nazwa gatunku i zasięg (uzupełniająco)
- Wikipedia: Cambodian cuisine – owady jako jedzenie uliczne, za B. Kraig, C. T. Sen, Street Food around the World, ABC-CLIO 2013 (uzupełniająco)
