Flaga Kambodży: znaczenie kolorów, historia i herb

Flaga Kambodży ma trzy poziome pasy: niebieski, dwa razy szerszy czerwony i niebieski, a pośrodku białą sylwetkę Angkor Wat. Kolory odczytuje się jako monarchię (błękit), naród (czerwień) i buddyzm (biel); obecny wzór przywrócono 24 września 1993 r.

Jak wygląda flaga Kambodży?

• Układ pasów: niebieski, czerwony, niebieski. Pas czerwony jest dwukrotnie szerszy od każdego z niebieskich.
• Godło pośrodku: biała sylwetka Angkor Wat widzianego od frontu, z trzema wieżami, głównej świątyni kraju, położonej w pobliżu Siem Reap na północnym zachodzie Kambodży. Trzy wieże wymienia specyfikacja flagi, którą ambasada Kambodży w Dżakarcie przekazała w 2015 r. Sekretariatowi ASEAN (cytuje ją serwis Flags of the World).
• Proporcje: 2:3, czyli szerokość równa 2/3 długości, według tej samej specyfikacji ambasady. Konstytucja z 21 września 1993 r. pokazuje flagę tylko na rysunku, bez opisu słownego; rysunek ma proporcje 16:25.
• Wyjątkowość: to jedna z nielicznych flag państwowych z wizerunkiem budowli i jedna z bardzo niewielu, na których budowla jest głównym motywem; na flagach Hiszpanii, Portugalii czy San Marino zamki i wieże są tylko częścią herbu.

Co oznaczają kolory flagi Kambodży?

Kolory flagi odwołują się do państwowej dewizy „Naród, Religia, Król”, zapisanej w art. 4 konstytucji. Opis flagi przytoczony przez serwis Flags of the World podaje następujące znaczenia:

• błękit oznacza monarchię (króla),
• czerwień oznacza naród,
• biel, czyli kolor świątyni, oznacza religię: dawniej braminizm, dziś buddyzm.

Specyfikacja przekazana przez ambasadę Kambodży Sekretariatowi ASEAN w 2015 r. objaśnia barwy inaczej: czerwień to odwaga i męstwo, błękit to terytorium, a biel to czystość. Flagi w barwach narodowych otaczają podczas świąt państwowych m.in. Pomnik Niepodległości w Phnom Penh, gdzie co roku 9 listopada obchodzi się Dzień Niepodległości.

Dlaczego na fladze jest Angkor Wat?

Angkor Wat stał się skrótem całej opowieści o Kambodży: dawnej potędze Imperium Angkoru, religii, sztuce i królewskiej ciągłości. Według opisu przytaczanego przez Flags of the World podstawa świątyni na fladze przedstawia górę Meru, oś wszechświata w khmerskiej kosmologii, a ten sam symbol bito już ok. 1847 r. na monecie króla Ang Duonga. Jak mocno Kambodżanie strzegą tego symbolu, pokazał spór z 2012 r. opisany w tekście Indyjska kopia Angkor Wat: spór z Kambodżą w 2012 r. Wizerunek świątyni widnieje na kambodżańskich flagach od ok. 1875 r., jeszcze za czasów francuskiego protektoratu, i towarzyszy im w niemal każdej wersji; zabrakło go tylko we fladze z okresu administracji ONZ.

Historia flagi Kambodży

Flaga Kambodży zmieniała się razem z ustrojem państwa:

• 1863–1948, protektorat francuski: czerwony płat w niebieskiej obwódce z białą sylwetką Angkor Wat; świątynia pojawia się na kambodżańskich flagach od ok. 1875 r.
• 1948–1970, Królestwo Kambodży: 29 października 1948 r. przyjęto wzór z dwoma niebieskimi pasami i czerwonym pasem pośrodku, który jest podstawą dzisiejszej flagi.
• 1970–1975, Republika Khmerska: po obaleniu monarchii w październiku 1970 r. wprowadzono flagę z Angkor Wat w czerwonym polu przy drzewcu i trzema białymi gwiazdami na niebieskim tle.
• 1976–1979, Demokratyczna Kampucza: reżim Czerwonych Khmerów używał czerwonego płata z żółtą sylwetką świątyni o trzech wieżach.
• 1979–1989, Ludowa Republika Kampuczy: państwo powstałe po obaleniu reżimu przez armię wietnamską używało czerwonej flagi z żółtą sylwetką świątyni o pięciu wieżach.
• 1989–1992, Państwo Kambodża: flaga czerwono-niebieska (dolna połowa niebieska) z żółtą sylwetką Angkor Wat.
• 1992–1993, administracja ONZ (UNTAC): błękitna flaga z białym zarysem granic państwa i jego nazwą.
• Od 24 września 1993 r.: po wyborach i przywróceniu monarchii konstytucyjnej wrócił wzór z 1948 r.

Flagi Kambodży od protektoratu francuskiego do dziś (zestawienie redakcji z plików Wikimedia Commons). Kolejno: 1863–1948, domena publiczna; 1948–1970, ទេព សុវិចិត្រ, CC0; 1970–1975, Himasaram, domena publiczna; 1976–1979, domena publiczna; 1979–1989, domena publiczna; 1989–1992, SabahanTofu i MrMisterer, CC BY-SA 4.0; 1992–1993, Lexicon, CC BY-SA 3.0; od 1993, domena publiczna. Zestawienie udostępniamy na licencji CC BY-SA 4.0.

Od 1863 r. Kambodża miała osiem flag, a każda zmiana wzoru szła za zmianą ustroju. Wizerunek Angkor Wat zniknął z flagi tylko w latach 1992–1993; o reżimie z lat 1975–1979 piszemy w artykule o Czerwonych Khmerach.

Herb Kambodży

Herb Królestwa Kambodży przyjęto w 1953 r., a po przywróceniu monarchii konstytucyjnej w 1993 r. przywrócono go razem z flagą. Konstytucja w art. 6 odsyła do załączników, które określają flagę, hymn i herb; według Flags of the World pokazują je wyłącznie rysunki, bez opisu słownego. W latach 1992–1993, w okresie administracji ONZ (UNTAC), używano innego herbu.

Opis herbu

Terminy „herb” i „godło” bywają mylone. Herb (z niemieckiego Erbe, „dziedzictwo”) to całe barwne oznaczenie: tarcza z godłem, korona, trzymacze i dewiza. Godło to znak umieszczony w polu tarczy.

Herb Królestwa Kambodży. Rys. Sodacan, domena publiczna, Wikimedia Commons

Elementy tarczy (dwie czary, miecz, znak om, gałązki laurowe i order) opisuje serwis Flags of the World, a trzymacze, parasole i dewizę opisy herbu w źródłach uzupełniających:

• Tarcza: na jasnoniebieskim polu znak unalome (khmerska wersja świętej sylaby om), pod nim poziomy złoty miecz na dwóch ceremonialnych czarach na podstawach.
• Dół tarczy: wieniec laurowy i Królewski Order Kambodży.
• Korona: nad tarczą królewska korona z promieniami światła.
• Płaszcz: tarczę otacza biały płaszcz ze złotymi frędzlami.
• Trzymacze: z lewej gajasingha, lew z trąbą słonia, z prawej rajasingha, lew królewski; oba trzymają pięciostopniowe królewskie parasole.
• Dewiza: „Preah Chao Krung Kampuchea”, czyli „Władca Królestwa Kambodży”.

Więcej o roli monarchy piszemy w artykule Król Kambodży: Norodom Sihamoni.

Gdzie turysta zobaczy flagę i herb?

Flaga wisi przy szkołach, urzędach, świątyniach i hotelach, a w święta państwowe (np. 9 listopada, Dzień Niepodległości) także na ulicach. Herb widnieje na dokumentach państwowych i tablicach urzędów. Podstawowe dane o kraju zebraliśmy w artykule Kambodża: informacje ogólne, ustrój, klimat i atrakcje.

Najczęstsze pytania

Co oznaczają kolory flagi Kambodży?

Błękit odnosi się do monarchii, czerwień do narodu, a biel do religii, przede wszystkim buddyzmu. To najczęściej podawany sposób odczytywania flagi, zgodny z dewizą „Naród, Religia, Król”. Ambasada Kambodży w specyfikacji dla ASEAN z 2015 r. podaje inne objaśnienie: odwaga (czerwień), terytorium (błękit) i czystość (biel).

Dlaczego na fladze Kambodży jest Angkor Wat?

Bo to najważniejszy symbol dawnej cywilizacji Khmerów i jeden z najmocniej rozpoznawalnych znaków kraju. Świątynia pojawia się na flagach od ok. 1875 r. i przetrwała większość politycznych zwrotów.

Czy herb i godło to to samo?

Nie. Godło jest znakiem umieszczonym na tarczy, a herb obejmuje całą kompozycję: tarczę, koronę, trzymacze, dewizę i pozostałe elementy.

Od kiedy obowiązuje obecna flaga Kambodży?

Wzór po raz pierwszy przyjęto 29 października 1948 r., a po latach wojny i zmian ustroju przywrócono go 24 września 1993 r., w dniu przywrócenia monarchii.

Ile wież Angkor Wat jest na fladze Kambodży?

Trzy. Flaga pokazuje świątynię od frontu, więc widać trzy z jej pięciu wież. Pięć wież miała żółta sylwetka na fladze Ludowej Republiki Kampuczy z lat 1979–1989.

Pierwszą wersję tego artykułu napisał w 2010 r. Stanisław Kozłowski; obecną opracowała Redakcja ABC Kambodża.

Zdjęcie główne: Adam Jones, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons

Źródła

• Constitute Project – Konstytucja Królestwa Kambodży (art. 4: dewiza „Naród, Religia, Król”; art. 6: flaga, hymn i herb określone w załącznikach)
• Flags of the World – Cambodia (znaczenie barw, daty 29.10.1948 i 24.09.1993, symbolika Angkor Wat i góry Meru, specyfikacja ambasady Kambodży dla ASEAN z 10.11.2015: proporcje 2:3, trzy wieże, objaśnienie barw; opis herbu i herb z okresu UNTAC)
• Wikipedia – Flag of Cambodia (uzupełniająco: proporcje 16:25 na rysunku w ustawie, flagi z budowlami, daty flag historycznych 1863–1993)
• Wikipedia – Royal arms of Cambodia (uzupełniająco: opis herbu, przyjęcie w 1953 i przywrócenie w 1993 r.)