Ceremonia Królewskiej Orki (Preah Reach Pithi Chrat Preah Neangkoal) to majowe święto otwierające sezon uprawy ryżu: królewskie woły wybierają spośród siedmiu tac, co uchodzi za wróżbę na zbiory. Obchody z 5 maja 2026 r. zawieszono z powodu choroby króla; w 2027 r. święto przypada 24 maja.
Kiedy odbywa się ceremonia?
Ceremonia Królewskiej Orki odbywa się w maju, w szóstym miesiącu khmerskiego kalendarza księżycowego (Pisak), krótko po buddyjskim święcie Visak Bochea. Dokładny dzień zależy od faz Księżyca, dlatego co roku jest inny. Rząd ogłasza go w wykazie płatnych dni wolnych, który na każdy rok wydaje Ministerstwo Pracy i Szkolenia Zawodowego.
| Rok | Visak Bochea | Ceremonia Królewskiej Orki |
|---|---|---|
| 2025 | 11 maja | 15 maja |
| 2026 | 1 maja | 5 maja |
| 2027 | 20 maja | 24 maja |
Daty na 2027 r. podaje kalendarz dni wolnych przyjęty subdekretem rządu nr 198 z 16 września 2026 r. (Cambodianess; lista dat: Realestate.com.kh). Pełny kalendarz świąt opisuje artykuł Święta w Kambodży: kalendarz dni wolnych i festiwali.
Na czym polega ceremonia?
Ceremonia to państwowy rytuał rolniczy, któremu zwykle przewodniczy król Norodom Sihamoni. Dwie główne role odgrywają wyznaczeni dostojnicy: „król Meak” prowadzi woły z pługiem po wyznaczonym polu, a „królowa Mehua” idzie za pługiem i rozsiewa ziarno. W 2018 r. w prowincji Svay Rieng role te pełnili gubernator prowincji i jego żona. Po orce królewski bramin odczytuje wróżbę z tego, co zjadły i wypiły woły.
Uroczystość co roku odbywa się w innej prowincji: w 2017 r. w Prey Veng, w 2018 r. w Svay Rieng, w 2019 r. w mieście Daun Keo w prowincji Takeo, 8 maja 2023 r. w prowincji Kampong Thom (Kiripost), w 2024 r. w Chbar Mon w prowincji Kampong Speu, a 15 maja 2025 r. na Polu Królewskim przy stadionie w mieście Kampong Chhnang (AKP). Obchody 2026 r. przygotowywano w prowincji Prey Veng, ale 4 maja 2026 r. ogłoszono, że z powodu choroby króla Norodoma Sihamoniego się nie odbędą; dzień wolny 5 maja pozostał (Jian Hua Daily, 4.05.2026). Według magazynu Cambodgemag (5.05.2026) obrzęd przyszedł z Indii i sięga okresu Funan (ok. I–VI w. n.e.), a orkę opisuje też Reamker, khmerska wersja „Ramajany”. Bóstwo z pługiem znała już sztuka przedangkorska: posąg Balaramy z Phnom Da w rejonie Angkor Borei (VI–VII w., wys. 185,5 cm, nr inw. Ka.1640) stoi w Muzeum Narodowym w Phnom Penh. Kim jest dzisiejszy monarcha, opisuje artykuł Król Kambodży: Norodom Sihamoni.
Co oznaczają wybory wołów?
Najbardziej znany fragment ceremonii to wróżba. Po orce dwa królewskie woły podchodzą do siedmiu tac z ryżem niełuskanym, fasolą, kukurydzą, sezamem, wodą, winem i trawą, a każdy z produktów ma własne znaczenie symboliczne:
| Produkt | Znaczenie |
|---|---|
| Woda | Nie zabraknie deszczu |
| Ryż niełuskany | Dobre zbiory ryżu |
| Fasola | Urodzaj fasoli i soi |
| Sezam | Obfite zbiory sezamu |
| Kukurydza | Obfite zbiory kukurydzy |
| Trawa | Zły znak: klęski żywiołowe |
| Wino (ryżowa wódka) | Szkody spowodowane przez ludzi, a nie przez naturę, np. konflikt |
Wyniki z ostatnich lat były podobne: w 2023 r. w Kampong Thom woły zjadły po 95% ryżu, kukurydzy i soi (Kiripost), w 2024 r. w Kampong Speu 95% ryżu, 95% kukurydzy i 85% zielonej fasoli (Xinhua), a w 2025 r. w Kampong Chhnang 95% ryżu, 95% kukurydzy i 80% zielonej fasoli (Xinhua), co za każdym razem odczytano jako zapowiedź dobrych zbiorów; niemal identyczny wynik dała ceremonia z 2018 r. w Svay Rieng. Wynik każdej edycji ogłasza na miejscu królewski bramin, a relacje z procentami publikuje państwowa agencja AKP (akp.gov.kh); w 2026 r. obchody odwołano, więc wróżby nie było. To rytuał symboliczny, a nie prognoza meteorologiczna, ale rolnicy traktują go jako sygnał do rozpoczęcia sezonu siewów.
Dlaczego rytuał wciąż ma znaczenie?
Rolnictwo, z ryżem jako główną uprawą, dawało w 2025 r. 16,1% PKB Kambodży i 33,4% miejsc pracy (Bank Światowy), a początek pory deszczowej w maju otwiera sezon siewów. Rolę ryżu w kuchni opisuje artykuł Kuchnia khmerska – smaki, dania i napoje Kambodży, a porę deszczową tekst Powodzie w Kambodży: kiedy, gdzie i powódź 2011 r..
Najczęstsze pytania
Kiedy jest Ceremonia Królewskiej Orki?
W maju, w dniu wyznaczanym według kalendarza księżycowego, krótko po Visak Bochea: w 2025 r. 15 maja, w 2026 r. 5 maja (dzień wolny, obchody odwołano z powodu choroby króla), w 2027 r. 24 maja.
Co oznacza wybór wina albo trawy przez woły?
Trawa zapowiada klęski żywiołowe, a wino szkody wywołane przez ludzi. To symboliczna wróżba, a nie naukowa prognoza.
Czy to dzień wolny od pracy?
Tak, Ceremonia Królewskiej Orki jest w Kambodży płatnym dniem wolnym (jeden dzień), wpisanym do rządowego wykazu świąt.
Zdjęcie główne: Un Yarat (Ambasada USA w Phnom Penh), domena publiczna, Wikimedia Commons. Na zdjęciu Ceremonia Królewskiej Orki w Siem Reap, 24 maja 2016 r.
Źródła
- Cambodia Has 22 Public Holidays in 2027 – Cambodianess (19.09.2026; subdekret z 16.09.2026, dni wolne 2027)
- Prakas nr 216/25 o płatnych dniach wolnych w 2026 r. – Ministerstwo Pracy i Szkolenia Zawodowego Kambodży (PDF, po khmersku)
- Prakas nr 218/24 o płatnych dniach wolnych w 2025 r. – Ministerstwo Pracy i Szkolenia Zawodowego Kambodży (PDF, po khmersku)
- Royal Oxen Eat Rice, Corn and Beans – Press and Quick Reaction Unit, Office of the Council of Ministers (ceremonia w Svay Rieng, 3 maja 2018 r.)
- Cambodia Celebrates Annual Royal Ploughing Ceremony in Takeo Province – Press and Quick Reaction Unit, Office of the Council of Ministers (22 maja 2019 r.)
- Royal Ploughing Ceremony in Prey Veng Province – Press and Quick Reaction Unit, Office of the Council of Ministers (2017 r.)
- Cambodia to Hold Annual Royal Ploughing Ceremony on Thursday – Agence Kampuchea Presse (13.05.2025; miejsce ceremonii 2025 r. w Kampong Chhnang, ceremonia 2024 r. w Chbar Mon, prowincja Kampong Speu)
- Cambodia holds royal ploughing ceremony to mark start of rice-growing season – Xinhua (15.05.2025; wynik wróżby: 95% ryżu, 95% kukurydzy, 80% zielonej fasoli)
- Cambodia celebrates royal ploughing ceremony in western province – Xinhua (26.05.2024; wynik wróżby: 95% ryżu, 95% kukurydzy, 85% zielonej fasoli)
- Royal Oxen Predict Strong Harvest During Ploughing Ceremony – Kiripost (9.05.2023; ceremonia w Kampong Thom 8.05.2023, 95% ryżu, kukurydzy i soi)
- Vishnu, Rama, Balarama – Phnom Da – Angkor Database (posąg Balaramy z pługiem, Phnom Da, VI–VII w., Muzeum Narodowe Kambodży, nr inw. Ka.1640)
- Agriculture, forestry, and fishing, value added (% of GDP) – Cambodia, Bank Światowy (16,1% w 2025 r.) oraz Employment in agriculture (% of total employment) (33,4% w 2025 r., szacunek ILO); dostęp 2.10.2026
- Royal Ploughing Ceremony in Cambodia: An Ancient Sacred Rite – Cambodgemag (5.05.2026; nazwa khmerska, data ceremonii 2026 r., siedem tac, rodowód z czasów Funan i z Indii, orka w Reamkerze)
- 柬埔寨今年暂停举办御耕节活动 (Kambodża w tym roku zawiesza obchody Ceremonii Królewskiej Orki) – Jian Hua Daily (4.05.2026, po chińsku; obchody zaplanowane w Prey Veng odwołane z powodu choroby króla)
