W 2010 r. badacze opisali nowy gatunek gibona czubatego, Nomascus annamensis, który żyje w lasach środkowego Wietnamu, południowego Laosu i północno-wschodniej Kambodży. Na Czerwonej Liście IUCN (ocena z 2015 r.) ma status zagrożonego wyginięciem (EN).
Jak odkryto nowy gatunek?
Nomascus annamensis to gibon czubaty z gór Annamskich (Annamitów), opisany w 2010 r. w „Vietnamese Journal of Primatology” przez zespół Van Ngoc Thinha (Thinh i in., 2010). Autorzy nadali mu angielską nazwę „northern buff-cheeked gibbon”; w literaturze używa się też nazwy „northern yellow-cheeked crested gibbon”, a w „Polskim nazewnictwie ssaków świata” (Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015) nosi nazwę gibboniec górski. Badacze zwrócili uwagę na odmienny śpiew tych zwierząt, a analiza nagrań, badania genetyczne i porównanie wyglądu potwierdziły, że to osobny gatunek. Okaz typowy, skórę dorosłego samca zebraną w 1980 r. w prowincji Kon Tum w Wietnamie, przechowuje Muzeum Zoologiczne Wietnamskiego Uniwersytetu Narodowego w Hanoi.
Do czasu tego opisu wyróżniano sześć gatunków gibonów czubatych (rodzaj gibboniec, Nomascus), których zasięgi często rozgraniczają rzeki. N. annamensis był siódmym. Z wyglądu przypomina gibbońca żółtolicego (Nomascus gabriellae), którego przedstawia zdjęcie główne.
Czym są gibony?
Gibony to małpy człekokształtne, podobnie jak orangutany, szympansy i ludzie. Ze względu na niewielki wzrost nazywa się je „małymi człekokształtnymi”. Gibony czubate z charakterystyczną „punkową fryzurą” są jedną z czterech grup (rodzajów) gibonów i należą do najbardziej zagrożonych wyginięciem małp na Ziemi.
- Samce N. annamensis: czarna sierść lśniąca srebrzyście w słońcu, jaśniejsza pierś, złotopomarańczowe policzki i wyraźny czub.
- Samice: pomarańczowobeżowe i bez czuba.
Gdzie w Kambodży żyje Nomascus annamensis?
W Kambodży gatunek żyje na północnym wschodzie kraju, w prowincjach Ratanakiri i Stung Treng, na wschód od Mekongu i na północ od rzeki Srepok; już opis z 2010 r. potwierdzał jego obecność w Parku Narodowym Virachey. Najlepiej zbadana populacja zamieszkuje Park Narodowy Veun Sai-Siem Pang, jeden z 12 parków opisanych w artykule Parki narodowe Kambodży: lista 12 parków i praktyczne rady:
- 2010 r.: 456 grup gibonów (przedział ufności 421–490),
- 2019 r.: 389 grup (przedział ufności 284–542).
Dane pochodzą z pracy McGrath i in. opublikowanej w 2023 r. w „PLOS ONE”. Autorzy badali też, jak na zagęszczenie gibonów wpływa selektywna wycinka lasu i odległość od wsi. W tych samych prowincjach leży Park Narodowy Virachey, popularny cel trekkingów w lasach północno-wschodniej Kambodży.
Dlaczego gibony giną?
Wszystkie gatunki gibonów czubatych są zagrożone albo krytycznie zagrożone wyginięciem. N. annamensis ma na Czerwonej Liście IUCN status EN (ocena z 19 listopada 2015 r., opublikowana w wersji listy 2020-2), a według bazy Species+ jest objęty załącznikiem I konwencji CITES, który zakazuje handlu komercyjnego. Główne przyczyny zagrożenia to:
- Kłusownictwo: gibony bywają trzymane jako zwierzęta domowe, ich mięso służy jako pożywienie, a części ciała stosuje się w medycynie tradycyjnej.
- Wycinka lasów: zmniejsza przestrzeń życiową zwierząt, które żyją niemal wyłącznie w koronach drzew.
Więcej o dzikiej przyrodzie kraju przeczytasz w artykule Fauna Kambodży: ssaki, ptaki, ryby i gatunki zagrożone, a o innych odkryciach w regionie w tekście Nowe gatunki nad Mekongiem: 3 624 odkrycia od 1997 r..
Najczęstsze pytania
Czy w Kambodży żyją gibony?
Tak. Na północnym wschodzie kraju, w prowincjach Ratanakiri i Stung Treng, żyje opisany w 2010 r. gibon czubaty Nomascus annamensis. W Parku Narodowym Veun Sai-Siem Pang w 2019 r. naliczono ok. 389 grup tych gibonów. Inne ssaki Kambodży opisujemy w artykule o faunie.
Gdzie można zobaczyć gibony N. annamensis w Kambodży?
Na wolności w lasach parków narodowych Veun Sai-Siem Pang i Virachey na północnym wschodzie kraju. To odległe tereny, do których jedzie się z przewodnikiem; o trekkingach piszemy w artykule o Parku Narodowym Virachey.
Ile jest gibonów N. annamensis?
Całej populacji nie policzono. Najlepiej zbadana populacja w Parku Narodowym Veun Sai-Siem Pang liczyła w 2019 r. ok. 389 grup (przedział ufności 284–542), wobec 456 grup w 2010 r.
Pierwszą wersję tego artykułu napisał w 2011 r. Stanisław Kozłowski; obecną opracowała Redakcja ABC Kambodża.
Zdjęcie główne: Sancassania, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
Źródła
- Density and population size estimates of the endangered northern yellow-cheeked crested gibbon Nomascus annamensis in selectively logged Veun Sai-Siem Pang National Park in Cambodia, McGrath i in., PLOS ONE 2023
- Combining species distribution modeling and distance sampling to assess wildlife population size: A case study with the northern yellow-cheeked gibbon (Nomascus annamensis), Tran i Vu, American Journal of Primatology 2020 (zasięg gatunku)
- A new species of crested gibbon, from the central Annamite mountain range, Van Ngoc Thinh, A.R. Mootnick, Vu Ngoc Thanh, T. Nadler, C. Roos, Vietnamese Journal of Primatology 1(4), 2010, s. 1–12, PDF (opis gatunku, okaz typowy, nazwa angielska, zasięg w Kambodży)
- Nomascus annamensis, Czerwona Lista IUCN (kategoria EN, ocena z 19.11.2015, publikacja 2020)
- W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński, W. Bogdanowicz, Polskie nazewnictwo ssaków świata, Muzeum i Instytut Zoologii PAN, Warszawa 2015, ISBN 978-83-88147-15-9, s. 53–54 (rodzaj gibboniec Nomascus; gibboniec górski N. annamensis, gibboniec żółtolicy N. gabriellae)
- Nomascus annamensis: nazwy zwyczajowe, GBIF (angielska nazwa „northern yellow-cheeked crested gibbon”)
- Nomascus annamensis, Species+ (UNEP-WCMC i Sekretariat CITES; załącznik I CITES)
