Od 1997 do 2023 r. naukowcy opisali w regionie Wielkiego Mekongu, do którego należy Kambodża, 3 624 nowe gatunki roślin i zwierząt – wynika z raportu WWF z grudnia 2024 r. Tylko w 2023 r. przybyło ich 234.
Co odkryto w 2023 r.?
Stan na 2026 r.: najnowszy raport WWF z tej serii, New Species Discoveries 2023 (lista raportów na stronie WWF Asia-Pacific, październik 2026 r.), opublikowany 16 grudnia 2024 r., opisuje 234 gatunki opisane w regionie w 2023 r.: 173 rośliny, 26 gadów, 17 płazów, 15 ryb i 3 ssaki. Łącznie od 1997 r. to według raportu 3 624 gatunki (3 390 do końca 2022 r. i 234 nowe). W tym raporcie region obejmuje Kambodżę, Laos, Mjanmę, Tajlandię i Wietnam, bez chińskiej prowincji Junnan.
Odkrycia z Kambodży wyróżnione w raporcie za 2023 r.:
- Paproć Lindsaea kohkongensis – rośnie w miejscach często zalewanych wodą, na skrajach dolin i w szczelinach skał. Okaz zebrano w 2010 r. koło wsi Chamnar w dystrykcie Thma Bang w prowincji Koh Kong, od której gatunek wziął nazwę; ten sam gatunek rozpoznano w okazie zebranym w Malezji w 1915 r.
- Cynamonowiec Cinnamomum kostermannii – drzewo o wysokości 10–12 m, znane tylko z dwóch stanowisk: jednego w Kambodży i jednego w Wietnamie, dlatego na Czerwonej liście IUCN ma status gatunku zagrożonego (EN).
Co odkryto w latach 2021–2022?
Raport WWF z 22 maja 2023 r. podaje, że w latach 2021–2022 w regionie opisano 380 nowych gatunków, w tym 290 roślin i 46 gadów, a także płazy, ryby i jednego ssaka. Odkrycia z Kambodży wyróżnione w raporcie:
- Kambodżańska agama z niebieskim grzebieniem (Calotes goetzi, ang. Cambodian blue-crested agama) – agresywna jaszczurka, która w obronie zmienia barwę. Opisano ją w 2021 r. na podstawie okazów spod Kbal Spean w Parku Narodowym Phnom Kulen, w pobliżu stanowiska archeologicznego z epoki Angkoru.
- Cleyera z Bokoru (Cleyera bokorensis) – zimozielony krzew nazwany od góry Bokor, zagrożony według WWF przez kasyno, zaporę i osiedla. Park narodowy na Bokorze opisujemy w artykule Parki narodowe w Kambodży.
Co odkryto nad Mekongiem w 2009 r.?
W 2010 r. WWF opublikował raport „New Blood” o gatunkach opisanych w regionie w 2009 r.: było ich 145, w tym 96 roślin, 26 ryb, 10 gadów, 6 płazów, 5 ssaków i 2 ptaki. Raport wyróżnia m.in. rybę z „kłami”, ptaka z nagą głową, żabę odzywającą się jak świerszcz i dzbanecznika o pędach do 7 m. Z Kambodży pochodziły 3 ze 145 gatunków, w tym ten dzbanecznik; ptak i ryba z raportu pochodzą z Laosu i Mjanmy:
- Dzbanecznik z Bokoru (Nepenthes bokorensis, Kambodża) to roślina mięsożerna znaleziona na górze Bokor w południowej Kambodży. Pnie się do 7 m, a jej czerwono-zielone dzbanki mają do 25 cm długości i chwytają mrówki oraz inne owady.
- Bilbil o nagiej twarzy (Nok hualon, dawniej Pycnonotus hualon, Laos) z wapiennych gór środkowego Laosu ma nagą skórę na twarzy i bokach głowy. Według WWF to pierwszy nowy gatunek bilbila opisany w Azji od stu lat.
- Ryba „dracula” (Danionella dracula, Mjanma) to przezroczysta rybka o długości do 16,7 mm z niewielkiego strumienia w Mjanmie. Z przodu obu szczęk ma wyrostki przypominające kły, stąd nazwa.
Dlaczego region Mekongu jest tak bogaty?
Region Wielkiego Mekongu to obszar dorzecza Mekongu obejmujący Kambodżę, Laos, Mjanmę (Birmę), Tajlandię i Wietnam; starsze raporty WWF wliczały do niego także chińską prowincję Junnan. Należy do najbogatszych przyrodniczo regionów świata: w latach 1997–2023 opisywano tu według danych WWF średnio ponad dwa nowe gatunki tygodniowo (3 624 gatunki w 27 lat). Przegląd zwierząt i roślin Kambodży znajdziesz w artykułach Fauna Kambodży: ssaki, ptaki, ryby i gatunki zagrożone oraz Flora Kambodży: lasy, namorzyny i palmy cukrowe.
Co zagraża nowym gatunkom?
Wiele nowo opisanych gatunków jest zagrożonych, zanim nauka zdąży je dobrze poznać. WWF wymienia trzy główne przyczyny: utratę siedlisk, wylesianie i nielegalny handel dzikimi zwierzętami. Dla gatunków rzecznych dochodzą zapory na Mekongu, o których piszemy w artykule Zapora Xayaburi na Mekongu – protesty i skutki, a przykład gatunku ratowanego w ostatniej chwili opisuje tekst Delfiny irawadzkie w Mekongu: ile ich zostało w 2026 r..
Najczęstsze pytania
Ile nowych gatunków odkryto nad Mekongiem?
Od 1997 do 2023 r. w regionie Wielkiego Mekongu opisano według WWF 3 624 nowe gatunki. W samym 2023 r. przybyło ich 234 (w raporcie za 2023 r. region to Kambodża, Laos, Mjanma, Tajlandia i Wietnam).
Jakie nowe gatunki odkryto w Kambodży?
Przykłady to dzbanecznik Nepenthes bokorensis z góry Bokor (opisany w 2009 r.), agama Calotes goetzi spod Kbal Spean (2021 r.), krzew Cleyera bokorensis z Bokoru (wyróżniony w raporcie za lata 2021–2022) oraz paproć Lindsaea kohkongensis z prowincji Koh Kong i cynamonowiec Cinnamomum kostermannii (raport za 2023 r.).
Zdjęcie główne: PsamatheM, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Źródła
- WWF report highlights 380 new species discoveries in the Greater Mekong region, WWF-UK, 22 maja 2023 r. (380 gatunków w latach 2021–2022, łącznie 3 390 od 1997 do 2022 r., odkrycia z Kambodży)
- Greater Mekong serves up 234 new species in a year, from fanged hedgehog to diva viper, Mongabay, 16 grudnia 2024 r., o raporcie WWF New Species Discoveries 2023 (234 gatunki z 2023 r.; ostatni raport serii na liście WWF, stan na październik 2026 r.)
- New Species Discoveries in the Greater Mekong 2023, WWF, grudzień 2024 r., PDF (łącznie 3 624 gatunki od 1997 r., zasięg regionu bez Junnanu, Lindsaea kohkongensis, Cinnamomum kostermannii; dostęp 2 października 2026 r.)
- New Blood: Greater Mekong New Species Discoveries 2009, WWF, 2010, PDF (145 gatunków z 2009 r., w tym 3 z Kambodży; Nepenthes bokorensis, Pycnonotus hualon, Danionella dracula)
- Spectacular morphological novelty in a miniature cyprinid fish, Danionella dracula n. sp., Britz, Conway i Rüber, Proceedings of the Royal Society B 276 (2009), s. 2179–2186
- Calotes goetzi, The Reptile Database (opis z 2021 r., miejsce typowe: Kbal Spean, Park Narodowy Phnom Kulen)
