Kauczukowiec, nazywany „płaczącym drzewem”, rośnie w Kambodży na ok. 448 tys. ha plantacji (dane za 2025 r.), a lateks pozyskuje się, nacinając korę. W 2025 r. Kambodża wyeksportowała ok. 344 tys. ton kauczuku naturalnego, głównie do Malezji, Wietnamu, Singapuru i Chin.
Czym jest kauczukowiec?
Kauczukowiec brazylijski to drzewo, które kiedyś rosło tylko w amazońskiej puszczy, a dziś ze względu na cenny sok jest powszechnie uprawiane na plantacjach, m.in. w Kambodży, Tajlandii i Indonezji. Samo słowo „kauczuk” trafiło do polszczyzny przez niemiecki, francuski i hiszpański z języka Indian z Peru (Słownik języka polskiego PWN). Mleczny sok wyciekający z naciętego drzewa to lateks, z którego wytwarza się kauczuk naturalny. Według poradnika FAO drzewo zaczyna się nacinać ok. 5 lat po posadzeniu, gdy pień ma 50 cm obwodu na wysokości 1 m, a po ok. 28 latach nacinania, gdy wydajność spada, najlepiej założyć nową plantację.
Technika pozyskiwania lateksu przypomina stosowaną dawniej w Polsce metodę pozyskiwania żywicy z sosny. Według FAO nacięcie musi przeciąć kanaliki z lateksem, które leżą w najgłębszej warstwie kory, ale nie może uszkodzić kambium, cienkiej warstwy pod korą, dzięki której drzewo rośnie.
Jak wygląda praca zbieraczy lateksu?
Według poradnika FAO drzewa nacina się bardzo wcześnie rano, o świcie, żeby zebrać jak najwięcej lateksu. Zbieracz zdejmuje cienki, ok. 1,5-milimetrowy pasek kory wzdłuż ukośnego nacięcia, a lateks spływa rynienką do kubka przymocowanego do pnia. Ok. 4 godziny później zbieracz wraca i zlewa lateks z kubków.
Od lateksu do eksportu
Zebrany lateks przerabia się na kauczuk naturalny, który Kambodża w większości eksportuje.
Stan na 2026 r.: dane ministerstwa rolnictwa, leśnictwa i rybołówstwa za cały 2025 r., które w styczniu 2026 r. podała agencja AKP:
- Powierzchnia plantacji: 448 051 ha, z czego 346 842 ha (77%) to drzewa gotowe do nacinania.
- Eksport: 343 762 tony kauczuku naturalnego o wartości 644 mln USD, o 12% mniej niż w 2024 r.; średnio daje to ok. 1870 USD za tonę.
- Rynek krajowy: krajowe zużycie wzrosło o 146%, do 124 321 ton (223 mln USD), bo kauczuk kupuje siedem fabryk opon działających w Kambodży.
- Odbiorcy eksportu: Malezja, Wietnam, Singapur i Chiny.
Dla porównania w 2024 r. plantacje zajmowały 407 172 ha, a w styczniu–lipcu 2024 r. wyeksportowano 173 915 ton po średnio ok. 1547 USD za tonę (ANRPC).
Gdzie w Kambodży są plantacje kauczuku?
Kauczukowce rosną głównie na wschodzie i północnym wschodzie kraju, w dużej części na czerwonych glebach bazaltowych:
- Tbong Khmum i Kampong Cham: najstarsze plantacje, m.in. Chup, gdzie na ok. 14 ha rośnie 448 stuletnich drzew. Tbong Khmum, wydzielone z Kampong Cham 31 grudnia 2013 r., ma ponad 88 tys. ha plantacji (Kampuchea Thmey, maj 2026 r.).
- Kratie, Ratanakiri, Mondulkiri, Kampong Thom i Preah Vihear: nowsze plantacje, często na koncesjach ziemskich; sama wietnamska grupa VRG uprawiała w 2022 r. 74 tys. ha w tych prowincjach oraz w Siem Reap i Oddar Meanchey.
Ekspansja plantacji na koncesjach odbierała las także społecznościom rdzennym, np. ludom Kreung i Brao w Ratanakiri (Mekong Eye, 2025 r.). Kim są mniejszości etniczne Kambodży i gdzie żyją, opisuje artykuł Ludność Kambodży: liczba mieszkańców, etniczność, religia.
Plantację można zobaczyć na własne oczy: pomoc przy zbiorze soku to jeden z punktów listy Atrakcje Kambodży: 18 rzeczy, które warto zrobić, a inne uprawiane i dziko rosnące rośliny opisuje tekst Flora Kambodży: lasy, namorzyny i palmy cukrowe.
Najczęstsze pytania
Dlaczego kauczukowiec nazywa się „płaczącym drzewem”?
Od mlecznego soku, który wypływa z naciętej kory jak łzy.
Ile lat kauczukowiec daje lateks?
Według FAO nacinanie zaczyna się ok. 5 lat po posadzeniu drzewa, a po ok. 28 latach nacinania plantację najlepiej odnowić.
Gdzie w Kambodży są plantacje kauczuku?
Głównie w prowincjach Tbong Khmum (ponad 88 tys. ha w 2026 r.) i Kampong Cham, a także w Kratie, Ratanakiri, Mondulkiri, Kampong Thom i Preah Vihear.
Ile kauczuku eksportuje Kambodża?
W 2025 r. 343 762 tony o wartości 644 mln USD (dane ministerstwa rolnictwa podane przez AKP w styczniu 2026 r.).
Pierwszą wersję tego artykułu napisał w 2011 r. Stanisław Kozłowski; obecną opracowała Redakcja ABC Kambodża.
Zdjęcie główne: Srattha Nualsate / Pexels, licencja Pexels. Nacięty pień kauczukowca, z którego spływa lateks.
Źródła
- Domestic Consumption of Rubber Latex Records New High, AKP, 13 stycznia 2026 r. (dane MAFF za 2025 r.: powierzchnia, eksport, zużycie krajowe)
- The rubber tree: Tapping, FAO, seria Better Farming (budowa kory i kambium, wiek drzewa przy pierwszym nacięciu, nacinanie o świcie, zbiór po ok. 4 godzinach, odnowienie plantacji po ok. 28 latach nacinania)
- Kauczuk – etymologia, Słownik języka polskiego PWN (pochodzenie słowa z języka Indian z Peru)
- New $30 Million Rubber Plant Opens in Tbong Khmum, Kampuchea Thmey, 27 maja 2026 r. (Tbong Khmum: ponad 88 tys. ha plantacji)
- Vietnam rubber giant’s 2022 Cambodia output to pass 140K tonne goal, Vietstock za „Phnom Penh Post”, 25 sierpnia 2022 r. (VRG: 74 tys. ha w Kratie, Ratanakiri, Kampong Thom, Mondulkiri, Siem Reap, Oddar Meanchey i Preah Vihear)
- Cambodia Achieves Significant Growth in Rubber Exports, Trade Council 2024 r. (plantacja Chup w Tbong Khmum: 448 stuletnich drzew na ok. 14 ha)
- Rubber Plantation Development in Cambodia: A Cost-Benefit Analysis, Springer, 2015 (grunty pod kauczuk na czerwonych glebach bazaltowych w Kampong Cham, Kratie, Kampong Thom, Ratanakiri i Mondulkiri, za MAFF 2006)
- Government Creates New CPP-Majority Province, „The Cambodia Daily”, 10 stycznia 2014 r., kopia w Internet Archive (wydzielenie Tbong Khmum z Kampong Cham)
- In Cambodia, our land became their rubber plantation, Mekong Eye, 2025 r. (koncesje kauczukowe a społeczności Kreung i Brao w Ratanakiri)
- Cambodia’s rubber exports on the rise, Association of Natural Rubber Producing Countries (ANRPC), dane Generalnej Dyrekcji ds. Kauczuku MAFF za styczeń–lipiec 2024 r.
