Lasy pokrywają ok. 43% powierzchni Kambodży (2023 r., Bank Światowy), a w 1970 r. było to ok. 73%. Dominują lasy monsunowe na północy, wilgotne lasy wiecznie zielone na południu, namorzyny na wybrzeżu i lasy zalewowe wokół jeziora Tonle Sap.
O tym, jak wygląda roślinność Kambodży, decydują monsunowy klimat, wysokość terenu i obecność wody. Inaczej wygląda środek kraju z wyraźną porą suchą, inaczej wilgotniejsze południe i południowy zachód, a jeszcze inaczej okolice jeziora Tonle Sap, gdzie rytm roślinności wyznaczają coroczne wezbrania.
Ile lasów zostało w Kambodży?
Powierzchnia lasów w Kambodży w ciągu 50 lat zmalała o ok. 5 mln ha:
- 1970 r.: ok. 13,2 mln ha, czyli 73% terytorium.
- 1997 r.: ok. 10,8 mln ha, czyli 58% terytorium.
- 2020 r.: ok. 8,07 mln ha, czyli ok. 46% powierzchni lądowej.
- 2023 r.: ok. 43% powierzchni lądowej (najnowsza wartość w bazie Banku Światowego, stan na październik 2026 r.).
Ubywało przez cały ten okres: w latach 1970–1997 kraj stracił ok. 2,4 mln ha lasów, a w latach 1997–2020 ok. 2,7 mln ha, czyli nieco ponad połowa całego ubytku (ok. 53%) przypada na ostatnie ćwierćwiecze. Z danych Global Forest Watch wynika, że w latach 2001–2025 kraj stracił ok. 3 mln ha pokrywy drzew (zwarcie koron powyżej 30%), czyli ok. 34% stanu z 2000 r. (8,8 mln ha); w 2025 r. ubyło ok. 59 tys. ha. Pokrywa drzew to inna miara niż powierzchnia lasu w statystykach FAO, więc obu liczb nie należy sumować.
Lasy monsunowe
Lasy monsunowe dominują w północnych rejonach kraju. Występują na obszarach objętych wpływem monsunów, a wiele drzew traci tu liście w porze suchej. Często są to lasy dipterokarpowe, dość otwarte, miejscami niemal parkowe. W porze suchej stają się jaśniejsze i mniej „dżunglowe”, niż wyobraża to sobie wielu turystów. W takich krajobrazach najłatwiej zobaczyć, jak flora łączy się z lokalną fauną: niższe runo, sezonowe zbiorniki wody i rozrzedzony drzewostan sprzyjają kopytnym, ptakom i owadom.
Wilgotne lasy wiecznie zielone
Wilgotne lasy wiecznie zielone występują głównie na południu Kambodży i charakteryzują się gęstą roślinnością, która nie traci liści w porze suchej. Najpełniej widać je w Górach Kardamonowych i na odludnych terenach północnego wschodu, także w okolicach Parku Narodowego Virachey. To świat lian, epifitów, palm, bambusów i drzew tworzących kilka pięter lasu naraz.
Badacze wciąż trafiają tu na botaniczne niespodzianki. Przykładem jest mięsożerna dzbanecznica Nepenthes holdenii, endemit zachodniej Kambodży z Gór Kardamonowych w prowincji Pursat, opisany naukowo w 2010 r. (Mey i in. 2010), rosnący na wysokości 600–800 m n.p.m. Po pożarach odrasta z podziemnej bulwy, co według Fauna & Flora pozwala mu wykorzystywać wypalone polany. Więcej odkryć z regionu zebraliśmy w tekście Nowe gatunki nad Mekongiem: 3 624 odkrycia od 1997 r..
Namorzyny
Roślinność kambodżańskiego wybrzeża to namorzyny, czyli drzewa o splątanych, częściowo zanurzonych korzeniach, przystosowane do życia na obszarach regularnie zalewanych słoną wodą, m.in. dzięki korzeniom oddechowym. Chronią brzeg przed erozją, tłumią energię fal i są schronieniem dla młodych ryb, krabów i ptaków wodnych. Według krajowego raportu Kambodży dla FAO (Global Forest Resources Assessment 2025) namorzyny zajmowały w 2025 r. ok. 51 tys. ha, wobec ok. 80 tys. ha w 1990 r. i ok. 55 tys. ha w 2020 r., czyli w 35 lat ubyło ich ok. 35%. Rosną głównie w prowincjach nad Zatoką Tajlandzką.
Lasy zalewowe wokół Tonle Sap
Lasy zalewowe to roślinność dostosowana do corocznych wezbrań. Okolice jeziora Tonle Sap porastają lasy bagienne i zalewowe, rosnące na glebach okresowo zalewanych wodą. W porze deszczowej wezbrany Mekong cofa wodę do jeziora, które powiększa się nawet pięciokrotnie (UNESCO), a rzeka Tonle Sap zmienia kierunek przepływu. Obszar zalewowy przy największym wezbraniu zajmuje, zależnie od roku, ok. 10–15 tys. km² (Komisja Rzeki Mekong). Zalane lasy stają się wielkim, sezonowym zapleczem życia: ryby wpływają między drzewa na tarło i żerowanie, a ptaki znajdują tam miejsca lęgowe. Jezioro jest rezerwatem biosfery UNESCO od 1997 r.
Palma cukrowa
Palma cukrowa to najbardziej charakterystyczne drzewo kambodżańskiej wsi. Palma cukrowa (palmyra, Borassus flabellifer, po khmersku doeum thnot) rośnie przy drogach, na groblach między polami ryżowymi i przy wiejskich domach. Zgodnie z dokumentem kambodżańskiego urzędu własności intelektualnej w 2005 r. królewski dekret uznał ją za emblemat Kambodży. Drewno służy do budowy, liście do pokryć dachowych i mat, a sok kwiatostanów po odparowaniu daje brunatny cukier palmowy. W prowincji Kampong Speu produkuje się cukier palmowy ze znakiem geograficznym.
Rośliny użytkowe
Obok dzikich lasów krajobraz Kambodży tworzą rośliny uprawne. Na rozległych plantacjach rosną kauczukowce, o których piszemy w tekście Kauczukowce w Kambodży: jak pozyskuje się lateks. W przydomowych sadach rosną drzewa owocowe, m.in. chlebowiec różnolistny (Jackfruit w Kambodży); przegląd owoców zawiera artykuł Egzotyczne owoce Kambodży.
Jak chronić florę Kambodży?
Florę Kambodży chronią parki narodowe i rezerwaty, ale presja na lasy jest duża. Największym zagrożeniem pozostają nielegalny wyrąb, osuszanie terenów pod uprawy, fragmentacja siedlisk i presja inwestycyjna na wybrzeżu. Dlatego ważną rolę odgrywają parki narodowe Kambodży, rezerwaty oraz obszary chronione wokół Tonle Sap i w strefie namorzynowej. Ochrona nie polega wyłącznie na odgradzaniu lasu od ludzi: coraz częściej chodzi o pogodzenie użytkowania roślin, rybołówstwa i rolnictwa z zachowaniem ekosystemów.
Najczęstsze pytania
Jaka roślinność dominuje w Kambodży?
Lasy monsunowe, wilgotne lasy wiecznie zielone, lasy zalewowe wokół Tonle Sap i namorzyny na wybrzeżu. Rozmieszczenie zależy głównie od opadów, długości pory suchej, wysokości i okresowych zalewów.
Ile procent Kambodży pokrywają lasy?
Ok. 43% (2023 r., Bank Światowy); w 2020 r. ok. 46%, a w 1970 r. ok. 73%.
Gdzie najlepiej zobaczyć dziką florę Kambodży?
W Górach Kardamonowych, północno-wschodnich prowincjach z rejonem Virachey, wokół Tonle Sap i na wybrzeżu z namorzynami. Każdy region pokazuje inny fragment kambodżańskiej przyrody.
Dlaczego namorzyny i lasy zalewowe są tak ważne?
Namorzyny chronią wybrzeże i są schronieniem dla młodych organizmów morskich, a lasy zalewowe Tonle Sap podtrzymują cykl życia ryb i ptaków wodnych.
Zdjęcie główne: Pygathrix nigripes, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Źródła
- FAO – The State of Forest Management and Conservation in Cambodia (Ma Sok Tha) (lasy w 1970 i 1997 r.)
- FAO Global Forest Resources Assessment 2025 – Kambodża: szczególne kategorie lasów (namorzyny: 79,63 tys. ha w 1990 r., 54,90 tys. ha w 2020 r., 51,38 tys. ha w 2025 r.; dostęp 2.10.2026)
- Cambodia IP (Departament Własności Intelektualnej) – Kampong Speu Palm Sugar specification (palma cukrowa, dekret 2005)
- Bank Światowy – Forest area (% of land area), Cambodia i Forest area (sq. km) (dane FAO Global Forest Resources Assessment: 80 684 km², 45,7% w 2020 r.; 43,1% w 2023 r.; dostęp 2.10.2026)
- Global Forest Watch – Kambodża, profil kraju i tabela statystyk krajowych 2025 (XLSX) (pokrywa drzew w 2000 r. 8,83 mln ha; utrata 2001–2025 ok. 2,98 mln ha przy progu 30%; 2025 r.: 59 tys. ha; dostęp 2.10.2026)
- UNESCO – Tonle Sap Biosphere Reserve (rezerwat biosfery od 1997 r.; jezioro powiększa się w porze deszczowej nawet pięciokrotnie)
- N. van Zalinge, Data Requirements for Fisheries Management in the Tonle Sap, MRC Fisheries Programme, publikacja FAO (obszar zalewowy przy maksymalnym wezbraniu ok. 10–15 tys. km²)
- F. S. Mey, S. M. Catalano, C. Clarke, A. Robinson, A. Fleischmann, S. McPherson, „Nepenthes holdenii (Nepenthaceae), a new species of pyrophytic pitcher plant from the Cardamom Mountains of Cambodia”, w: S. R. McPherson (red.), Carnivorous Plants and their Habitats, t. 2, Redfern Natural History Productions, 2010, s. 1306–1331 (opis gatunku, prowincja Pursat, 600–800 m n.p.m.)
- Fauna & Flora – New species of carnivorous plant discovered in Cambodia, 15.11.2010 (odkrycie w Górach Kardamonowych, podziemna bulwa odrastająca po pożarach)
