Spór graniczny Kambodży z Tajlandią dotyczy terenów wokół khmerskich świątyń w górach Dangrek, gdzie granicę wytyczono na francuskich mapach z początku XX w. Trybunał w Hadze przyznał Kambodży Preah Vihear w 1962 i 2013 r., ale w 2025 r. doszło do walk, a przejścia lądowe są w 2026 r. zamknięte.
Skąd się wziął spór?
Spór wynika z tego, że granica w górach Dangrek została wytyczona na papierze, a nie w terenie. Według traktatu francusko-syjamskiego z 13 lutego 1904 r. granica w górach Dangrek miała biec wzdłuż linii wododziału. W 1907 r. francuscy oficerowie sporządzili serię 11 map granicy (więcej o epoce w artykule Kolonializm francuski w Kambodży); na mapie odcinka Dangrek granica biegnie na północ od Preah Vihear, a w kilku miejscach mapy odbiegają od linii wododziału, więc przebieg granicy bywa do dziś sporny. W 1962 r. Trybunał oparł swój wyrok właśnie na jednej z tych map (szczegóły w sekcji niżej).
Dochodzą do tego nacjonalizm po obu stronach, miny z dziesięcioleci wojen i fakt, że spora część granicy nie została nigdy wytyczona w terenie.
Oś czasu konfliktu
Najważniejsze daty sporu od traktatów kolonialnych do rozejmu z grudnia 2025 r.:
| Data | Wydarzenie |
|---|---|
| 13 lutego 1904 | Traktat francusko-syjamski: granica w górach Dangrek ma biec wzdłuż linii wododziału |
| 1907 | Francuscy oficerowie sporządzają 11 map granicy, w tym mapę Dangrek, na której Preah Vihear leży po stronie kambodżańskiej |
| 15 czerwca 1962 | Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości (MTS) orzeka, że świątynia Preah Vihear leży na terytorium Kambodży, a Tajlandia ma wycofać stamtąd siły wojskowe i policyjne |
| lipiec 2008 | Preah Vihear trafia na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO; sprzeciw Tajlandii podsyca napięcie na granicy |
| 4–7 lutego 2011 | Starcia w rejonie Preah Vihear, zginął m.in. żołnierz tajlandzki (relacja z lutego 2011 r.) |
| 22 kwietnia 2011 | Walki przy świątyniach Ta Krabei i Ta Moan Thom, ponad 100 km od Preah Vihear |
| 18 lipca 2011 | MTS nakazuje obu stronom wycofanie wojsk ze strefy zdemilitaryzowanej wokół Preah Vihear i dopuszczenie obserwatorów ASEAN |
| 11 listopada 2013 | MTS orzeka, że Kambodża ma suwerenność nad całym cyplem Preah Vihear |
| 28 maja 2025 | Starcie w rejonie tzw. Szmaragdowego Trójkąta, zginął kambodżański żołnierz |
| czerwiec 2025 | Tajlandia zamyka lądowe przejścia graniczne z Kambodżą |
| 24–28 lipca 2025 | Wielodniowe walki wzdłuż granicy, rozejm 28 lipca |
| 8–27 grudnia 2025 | Wznowienie walk, kolejny rozejm 27 grudnia |
Co orzekł Trybunał w 1962 i 2013 roku?
W wyroku z 15 czerwca 1962 r. MTS uznał, że świątynia Preah Vihear leży na terytorium Kambodży. Oparł się na traktacie z 1904 r. i na mapie, którą Tajlandia przez lata przyjmowała bez zastrzeżeń. Tajlandia miała wycofać stamtąd żołnierzy i policję.
Kiedy Kambodża zwróciła się o wyjaśnienie tego wyroku, MTS 11 listopada 2013 r. jednogłośnie orzekł, że „okolica świątyni” obejmuje cały cypel, na którym stoi budowla. Tajlandia musi wycofać stamtąd swój personel. Trybunał zaznaczył jednocześnie, że sąsiednie wzgórze Phnom Trap leży poza spornym obszarem. Szersze tło, historię i opis samej budowli znajdziesz w artykule Świątynia Preah Vihear – historia sporu i dostęp.
Kwiecień 2011: dwie wersje tego samego dnia
Walki z 22 kwietnia 2011 r. dobrze pokazują, dlaczego trudno ustalić, kto zaczął. Ówczesny tajlandzki minister obrony Prawit Wongsuwon twierdził, że żołnierze kambodżańscy najpierw strzelali z karabinów, a potem ostrzelali Tajlandczyków artylerią. Rzecznik rządu Kambodży Phay Siphan nazwał zdarzenie „inwazją” Tajlandii na terytorium Kambodży. Według agencji w starciach zginęło tego dnia po stronie tajlandzkiej trzech żołnierzy, a po kambodżańskiej także trzech. Każda strona obwiniała drugą, a niezależne ustalenie przebiegu zdarzeń było trudne.
W czasie starć z lat 2008–2011 premierem Kambodży był Hun Sen, który sprawował ten urząd do 2023 r. Od sierpnia 2023 r. rządem kieruje jego syn Hun Manet, a Hun Sen od kwietnia 2024 r. przewodniczy Senatowi.
Walki w 2025 roku
W 2025 r. spór wrócił w znacznie ostrzejszej formie. Po starciu z 28 maja, w którym zginął kambodżański żołnierz, Tajlandia w czerwcu zamknęła lądowe przejścia graniczne. 24 lipca doszło do walk w kilkunastu miejscach granicy, m.in. przy świątyni Ta Moan Thom (tajs. Ta Muen Thom); po raz pierwszy użyto samolotów bojowych. Każda ze stron oskarżała drugą o rozpoczęcie ataku. Rozejm uzgodniono 28 lipca w Putrajaya pod egidą premiera Malezji, przewodniczącego ASEAN. Według Human Rights Watch lipcowe walki zmusiły do opuszczenia domów ok. 300 tys. osób.
8 grudnia 2025 r. walki wybuchły ponownie, a 27 grudnia ministrowie obrony obu państw, Tea Seiha i Nattaphon Narkphanit, podpisali kolejne porozumienie o zawieszeniu broni. Po obu stronach granicy ewakuowano setki tysięcy ludzi. Według dziennika „The Nation” z 1 czerwca 2026 r. przejścia lądowe pozostają zamknięte, a premier Tajlandii Anutin Charnvirakul zapowiedział w maju 2026 r., że nie zostaną otwarte, dopóki Kambodża nie przyjmie warunków Tajlandii.
Co to oznacza dla podróżnych (stan na październik 2026 r.)?
Dla turystów konflikt oznacza przede wszystkim zamkniętą granicę lądową i strefę przygraniczną, do której polskie MSZ odradza podróże (poziom 3, „Unikaj podróży”):
- Przejścia lądowe Tajlandia–Kambodża są zamknięte. Między oboma krajami podróżuje się samolotem, a do Kambodży także przez Wietnam lub Laos. Opis dojazdu znajdziesz w artykule Jak dotrzeć do Kambodży, a historię nieudanej wspólnej wizy obu krajów — w tekście Wspólna wiza CLMV i ACMECS.
- Polskie MSZ ocenia całą Kambodżę na poziomie „Zachowaj szczególną ostrożność”, a od 4 lipca 2026 r. zaleca: „Unikaj podróży terenów przygranicznych w prowincjach graniczących z Tajlandią: Preah Vihear (zwłaszcza regionu Mom Bei), Oddar Meanchey (w tym kompleksów świątynnych Preah Vihear, Ta Moan Thom, Ta Kwai, Ta Moan Tauch i Ta Krabei), Banteay Meanchey” (cytat z serwisu Odyseusz). Uwaga: sama świątynia Preah Vihear leży w prowincji Preah Vihear, a nie w Oddar Meanchey.
- Przed wyjazdem sprawdź aktualne ostrzeżenia w serwisie Odyseusz, bo sytuacja zmienia się szybko. Ogólne zasady bezpieczeństwa opisuje artykuł Bezpieczeństwo w Kambodży.
- Główne ośrodki turystyczne, czyli Phnom Penh i Siem Reap, leżą daleko od linii granicznej, ale wyjazdy w pobliże granicy, np. do Anlong Veng w prowincji Oddar Meanchey, wymagają osobnego sprawdzenia.
Najczęstsze pytania
Czy Preah Vihear należy do Kambodży?
Tak. Trybunał w Hadze orzekł to w 1962 r. i potwierdził w 2013 r., włączając w to cały cypel, na którym stoi świątynia.
Dlaczego granica nadal jest sporna?
Wyroki dotyczą Preah Vihear, a nie całej granicy. Pozostałe odcinki, w tym okolice świątyń Ta Moan Thom i Ta Krabei, pozostają przedmiotem sporu, bo oparte są na mapach z początku XX w., a na części granicy brakuje wytyczenia w terenie.
Czy mogę pojechać z Tajlandii do Kambodży lądem?
Nie bezpośrednio (stan na październik 2026 r.). Według polskiego MSZ wszystkie lądowe przejścia graniczne z Tajlandią są zamknięte, więc z Bangkoku do Siem Reap lub Phnom Penh leci się samolotem albo jedzie okrężną drogą przez Laos (przejście Trapeang Kriel).
Gdzie przeczytam o pierwszych starciach z lutego 2011 r.?
W artykule Walki na granicy z Tajlandią (luty 2011).
Pierwszą wersję tego artykułu napisał w 2011 r. Stanisław Kozłowski; obecną opracowała Redakcja ABC Kambodża.
Zdjęcie główne: świątynia Ta Moan Thom (tajs. Ta Muen Thom) na spornym odcinku granicy w górach Dangrek, zdjęcie z 2009 r. Fot. Ddalbiez, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
Źródła
- Temple of Preah Vihear (Cambodia v. Thailand), wyrok z 15 czerwca 1962 – International Court of Justice
- Podsumowanie wyroku z 11 listopada 2013 – International Court of Justice (także tło: traktat z 13 lutego 1904 r. i 11 map z 1907 r.)
- ICJ, środki tymczasowe z 18 lipca 2011 – UN News
- Thai soldier killed in Cambodia clashes – Al Jazeera (22 kwietnia 2011)
- What we know about clashes on the Thai–Cambodian border – Al Jazeera (24 lipca 2025)
- Thailand and Cambodia sign new ceasefire agreement – PBS NewsHour (27 grudnia 2025)
- World Report 2026: Cambodia – Human Rights Watch (przesiedleni, daty walk i rozejmów w 2025 r.)
- Status przejść granicznych – The Nation (1 czerwca 2026)
- Kambodża – informacje dla podróżujących – Odyseusz, Ministerstwo Spraw Zagranicznych RP (ostrzeżenia od 4 lipca 2026 r.)
- Hun Sen – Wikipedia (uzupełniająco: urzędy Hun Sena)
