Kambodża nie jest jeszcze wolna od min: zapowiadany w 2011 r. cel na 2020 r. nie został osiągnięty, a rządowa agencja CMAA wskazuje w 2026 r. nowy cel: rok 2030. W 2024 r. miny i niewybuchy zabiły w Kambodży 12 osób i raniły 37 (Landmine Monitor).
Kiedy Kambodża będzie wolna od min?
Termin „Kambodża wolna od min” przesuwano już kilka razy. Kraj jest stroną traktatu ottawskiego o zakazie min przeciwpiechotnych, który wyznacza państwom termin oczyszczenia zaminowanych terenów (art. 5), a Kambodża musiała prosić o jego przedłużenie.
| Rok | Cel lub decyzja |
|---|---|
| 2011 | Rząd zapowiada, że kraj będzie wolny od min do 2020 r. |
| 2018 | Krajowa strategia rozminowania na lata 2018–2025 |
| 2025 | Termin z art. 5 traktatu (31 grudnia 2025 r.) nie zostaje dotrzymany; w kwietniu Kambodża prosi o trzecie przedłużenie, do 31 grudnia 2030 r., a jesienią składa wniosek poprawiony |
| 2026 | 2 września rząd ogłasza krajową politykę rozminowania na lata 2026–2035; CMAA wskazuje cel „wolna od min do 2030 r.” |
Nowa polityka mierzy postęp nie tylko liczbą oczyszczonych hektarów, ale też tym, co mieszkańcy mogą na odzyskanej ziemi uprawiać i budować.
Ile min zostało w Kambodży?
Według profilu kraju w Landmine Monitor (dane za 2024 r.) skażenie minami lądowymi obejmuje ok. 435 km², a amunicją kasetową ok. 731 km². Po badaniu pasa przygranicznego, przerwanym w czerwcu 2025 r. przez napięcia z Tajlandią, rząd podniósł szacunek obszaru zaminowanego minami przeciwpiechotnymi do ok. 524 km² (stan na 1 lipca 2025 r., raport Mine Action Review). W 2024 r. zniszczono 4849 min przeciwpiechotnych, a plan rozminowania do 2030 r. wyceniono na 146,7 mln USD. W 2025 r. walki na granicy z Tajlandią przyniosły nowe skażenie terenów przygranicznych; tło konfliktu wyjaśnia artykuł spór graniczny Kambodża–Tajlandia – o co chodzi.
Według danych Cambodian Mine Action Centre (CMAC) w 2024 r. centrum oczyściło 1256 pól minowych i terenów z niewybuchami, łącznie niemal 200 km² (Cambodianess, 16.01.2025). Od stycznia do października 2025 r. CMAC oczyścił 14 397 ha (ok. 144 km²) i usunął 43 916 min i niewybuchów (komunikat z 15.11.2025, Asia News Network / The Phnom Penh Post). Badania CMAC w siedmiu prowincjach przygranicznych wyznaczyły w pierwszej połowie 2026 r. 5348 niebezpiecznych miejsc o łącznej powierzchni ok. 3872 km², w dużej części skażonych amunicją kasetową (The Phnom Penh Post, 26.07.2026). Raporty roczne CMAC są na cmac.gov.kh/publications.
Gdzie są miny w Kambodży?
Prawie wszystkie pozostałe pola minowe leżą w prowincjach na północnym zachodzie, przy granicy z Tajlandią; tam są też najgęstsze pola minowe. Szacunek obszaru zaminowanego minami przeciwpiechotnymi według prowincji (stan na 1 lipca 2025 r.):
| Prowincja | Obszar zaminowany |
|---|---|
| Battambang | ok. 209,8 km² |
| Pursat | ok. 106,5 km² |
| Preah Vihear | ok. 62,7 km² |
| Oddar Meanchey | ok. 48,5 km² |
| Banteay Meanchey | ok. 39,0 km² |
| Siem Reap | ok. 28,1 km² |
| Pailin | ok. 21,1 km² |
| Koh Kong, Kampong Thom, Ratanakiri | łącznie ok. 8,7 km² |
| Razem | ok. 524,3 km² |
Kambodża uznała za wolne od min 15 z 25 prowincji, m.in. Phnom Penh, Kep, Preah Sihanouk, Prey Veng, Stung Treng i Tbong Khmum (2022) oraz Kratie. Amunicja kasetowa to głównie pozostałość amerykańskich bombardowań z czasów wojny wietnamskiej.
Skąd tyle min?
Miny i niewybuchy w Kambodży to spadek po trzech dekadach wojen: wojny w Indochinach, rządów Czerwonych Khmerów (1975–1979) i walk partyzanckich w latach 80. i 90. Miny kładły praktycznie wszystkie strony konfliktu, a w latach 80. zaminowano też pas wzdłuż granicy z Tajlandią. Do min dochodzą niewybuchy, w tym amunicja kasetowa. Zapomniane ładunki nadal powodują ciężkie wypadki i utrudniają rolnictwo oraz budowę dróg. Historię problemu i ekspozycję z rozbrojonych ładunków pokazuje Muzeum Min Lądowych koło Siem Reap.
Ile jest ofiar min w Kambodży?
Landmine Monitor prowadzi dla Kambodży rejestr ofiar od 1979 r. Osoby po amputacji liczy osobno, dlatego suma zabitych i rannych jest mniejsza niż ogólna liczba ofiar.
| Okres | Ofiary łącznie | Zabici | Ranni | Po amputacji |
|---|---|---|---|---|
| 1979–2024 | 65 086 | 19 834 | 36 156 | 9 096 |
| 2024 | 49 | 12 | 37 | – |
W 2024 r. 48 z 49 ofiar stanowili cywile, a jedną trzecią z nich (16 osób) dzieci. Liczby są wielokrotnie niższe niż w latach wojny, ale zagrożenie pozostaje realne poza drogami i ścieżkami. Zasady dla podróżnych zebraliśmy w artykule o bezpieczeństwie w Kambodży.
Kto rozminowuje Kambodżę?
Rozminowanie koordynuje rządowa agencja CMAA (Cambodian Mine Action and Victim Assistance Authority): ustala priorytety, prowadzi bazę danych i zatwierdza standardy. Prace w terenie prowadzą (dane za 2024 r.):
- CMAC (Cambodian Mine Action Centre) – państwowy operator i największa organizacja saperska w kraju (ok. 2,1 tys. pracowników); z armią prowadził w latach 2024–2025 badanie pasa przygranicznego.
- NPMEC – centrum armii kambodżańskiej do spraw misji pokojowych i usuwania min oraz niewybuchów.
- The HALO Trust – brytyjska organizacja, w Kambodży ok. 1,2 tys. pracowników.
- MAG (Mines Advisory Group) – brytyjska organizacja, ok. 520 pracowników, m.in. w Battambang.
- APOPO – belgijska organizacja, która szuka min z pomocą wytresowanych szczurów: w 2024 r. pracowało z nią 39 szczurów, m.in. z MAG w Battambang i Siem Reap oraz z CMAC w Preah Vihear.
- NPA (Norwegian People’s Aid) i lokalna CSHD (Cambodian Self Help Demining) – wsparcie techniczne i mniejsze zespoły saperskie.
Pomysłów na przyspieszenie prac było wiele; jednym z nich był projekt zdalnie sterowanej maszyny, opisany w artykule PeaceHammer: maszyna do rozminowywania Kambodży. Rozminowanie służy rolnictwu, budowie dróg i bezpieczeństwu mieszkańców, a nie tylko pomocy humanitarnej.
Najczęstsze pytania
Kiedy Kambodża będzie wolna od min?
Cel wskazywany w 2026 r. przez rządową agencję CMAA to 2030 r. Wcześniejsze terminy, 2020 i 2025 r., nie zostały dotrzymane, a w 2025 r. walki z Tajlandią przyniosły nowe skażenie przy granicy.
Ile osób zginęło od min w Kambodży?
Według Landmine Monitor w latach 1979–2024 miny i niewybuchy zabiły 19 834 osoby, a łącznie odnotowano 65 086 ofiar. W 2024 r. zginęło 12 osób, a 37 zostało rannych.
Gdzie w okolicy Siem Reap można dowiedzieć się więcej o minach?
W Muzeum Min Lądowych, ok. 29 km drogą na północ od centrum Siem Reap, przy drodze do Banteay Srei. Pokazuje rozbrojone miny i opowiada historię rozminowywania kraju.
Pierwszą wersję tego artykułu napisał w 2011 r. Stanisław Kozłowski; obecną opracowała Redakcja ABC Kambodża.
Zdjęcie główne: Jpatokal, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Źródła
- Cambodia: impact – Landmine and Cluster Munition Monitor (ofiary 1979–2024 i w 2024 r.; aktualizacja 28 stycznia 2026 r.).
- Cambodia – Landmine and Cluster Munition Monitor (skażenie minami i amunicją kasetową).
- Cambodia: contamination, land release and risk education – Landmine and Cluster Munition Monitor (wniosek o przedłużenie terminu z 2025 r., zniszczone miny w 2024 r., nowe skażenie po walkach w 2025 r.; aktualizacja 18 kwietnia 2026 r.).
- Cambodia – Clearing the Mines 2025, Mine Action Review (PDF) (obszar zaminowany według prowincji na 31.12.2024 i 1.07.2025, operatorzy i ich liczebność w 2024 r., szczury APOPO, prowincje wolne od min, wniosek o przedłużenie terminu do 31.12.2030 i koszt 146,7 mln USD).
- Mine-Free Cambodia Extended to 2030 – Cambodianess (16.01.2025; dane CMAC za 2024 r.)
- In Cambodia, 40,000 mines, unexploded ordnance cleared… – Asia News Network / The Phnom Penh Post (17.11.2025; komunikat CMAC z 15.11.2025)
- Almost 4K sq km contaminated by unexploded Thai ordnance – The Phnom Penh Post (26.07.2026; badania CMAC)
- Cambodian Mine Action and Victim Assistance Authority (CMAA) (cel 2030).
- Ogłoszenie krajowej polityki rozminowania na lata 2026–2035 – CMAA (2 września 2026 r., w języku khmerskim).
