Banteay Prei („leśna cytadela”) to mała buddyjska świątynia Jayavarmana VII z przełomu XII i XIII wieku, stojąca w lesie przy wschodnim wejściu do Preah Khan, na trasie Grand Circuit, ok. 15 km drogą od Siem Reap. W sierpniu 2024 r. archeolodzy znaleźli tu figurę strażnika dvarapala.
Czym jest Banteay Prei i gdzie leży?
Banteay Prei to buddyjski zespół świątynny w stylu Bayon, jeden z wielu, które powstały za panowania Jayavarmana VII. Stoi w północno-wschodniej części parku Angkor, w pobliżu Preah Khan: od drogi Grand Circuit, tuż za odgałęzieniem do wschodniego wejścia Preah Khan, prowadzi leśna ścieżka do małego Prasat Prei, a 150 m dalej na północ stoi Banteay Prei.
W tej samej okolicy leżą Neak Pean i Ta Som, świątynie z tego samego okresu, zwykle zwiedzane razem. Banteay Prei jest więc jednym z elementów większego układu świątyń, grobli i zbiorników, a nie samotną ruiną w lesie. Teren odsłonił francuski konserwator Henri Mauger w 1934 r.
Co zobaczysz na miejscu?
Plan świątyni jest czytelny, bo zachował się prawie w całości na poziomie fundamentów:
- Zewnętrzny mur z laterytu i fosa, przez którą prowadzi taras z balustradami w kształcie nag.
- Drugie ogrodzenie z laterytu, ok. 75 na 65 m, z niską piaskowcową gopurą od wschodu.
- Galeria z piaskowca, ok. 30 na 25 m, z czterema gopurami-wieżami i niskimi pawilonami w narożnikach.
- Centralne sanktuarium na planie krzyża; z jego czterokondygnacyjnej wieży stoi dziś mniej więcej połowa.
Dekoracja jest skromniejsza niż w Banteay Kdei czy w Ta Prohm, ale dzięki temu łatwiej odczytać plan świątyni z epoki Bayonu.
Odkrycie figury strażnika w 2024 roku
20 sierpnia 2024 r. archeolodzy APSARA, instytucji zarządzającej parkiem Angkor, odkryli w Banteay Prei piaskowcową figurę strażnika bramy (dvarapala). Fakty z komunikatu:
- Głębokość: ok. 80 cm pod ziemią, na wschód od drugiej bramy świątyni.
- Wysokość: ok. 1,6 m, styl Bayon.
- Stan: figura była złamana na sześć części, z uszkodzeniami m.in. szyi, przedramienia i nóg poniżej kolan.
- Położenie: głową w dół, twarzą na zachód; APSARA wiąże to z zawaleniem się górnej części bramy.
Odkrycie było efektem restauracji drugiej bramy wschodniej. Jej pierwszy etap zakończono w 2024 r., a w czerwcu 2025 r. APSARA prowadziła drugi etap (rozbieranie i ponowne składanie kamieni) z zakończeniem planowanym na koniec listopada 2025 r. Stan na 2026 r.: według APSARA (lipiec 2026 r.) konserwatorzy nadal odzyskują rozproszone bloki i składają je metodą anastylozy; na ościeżach zachowała się czterowierszowa inskrypcja K. 526 z imionami bóstw i dostojnika, który ufundował świątynię.
Jak zaplanować zwiedzanie?
Najprościej włączyć Banteay Prei w przejazd po Grand Circuit, razem z Preah Khan, Neak Pean, Ta Som, Wschodnim Mebonem i Pre Rup. Angkor Enterprise wymienia Banteay Prei wśród świątyń tej trasy. Z Siem Reap dojeżdża się tuk-tukiem albo samochodem z kierowcą, najczęściej w ramach całodniowej pętli po parku.
- Odległość: ok. 15 km drogą od centrum Siem Reap (Stary Targ) i ok. 9 km od zachodniego wejścia do Angkor Wat; samochodem ok. 15–20 minut według wyznaczania trasy OpenStreetMap (OSRM), tuk-tukiem dłużej (stan na 2026 r.).
- Wstęp: w ramach Angkor Pass, 37 USD za 1 dzień, 62 USD za 3 dni, 72 USD za 7 dni (stan na 2026 r.).
- Czas wizyty: 20–30 minut wystarczy, żeby obejść galerię i zajrzeć do sanktuarium.
- Pora: rano lub późnym popołudniem, gdy niskie światło wydobywa relief kamienia.
Czy warto dopisać Banteay Prei do planu dnia?
Jeśli masz tylko jeden dzień i chcesz zobaczyć najważniejsze ikony, Banteay Prei zwykle przegra z Ta Prohm czy Bayonem. Przy dwóch lub trzech dniach to krótki postój, który porządkuje obraz Angkoru: zobaczysz mały moduł tego samego świata, który wydał Preah Khan i Bayon, bez tłumów.
Najczęstsze pytania
Co znaczy nazwa Banteay Prei?
„Leśna cytadela”. Nazwa jest współczesna i opisuje położenie świątyni w lesie, w otoczeniu muru i fosy.
Ile czasu potrzeba na zwiedzenie Banteay Prei?
Zwykle 20–30 minut. To mała świątynia, którą najlepiej połączyć z Preah Khan i Neak Pean.
Co odkryto w Banteay Prei w 2024 roku?
Piaskowcową figurę strażnika dvarapala o wysokości ok. 1,6 m, złamaną na sześć części i zakopaną ok. 80 cm pod ziemią. Znalazła ją APSARA w sierpniu 2024 r.
Zdjęcie główne: Stefan Fussan, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
Źródła
- Maurice Glaize, Les monuments du groupe d’Angkor, 4. wyd. (1993), przekład angielski N. Tremmel, theangkorguide.com, rozdz. „Banteay Prei” (plan, odsłonięcie przez H. Maugera w 1934 r.)
- Maurice Glaize: rozdz. „Prasat Prei” (położenie przy wschodnim wejściu Preah Khan)
- APSARA: Discovery of Sandstone Door Guardian Statue at Banteay Prei Temple (22.08.2024)
- APSARA: The second east gate of Banteay Prei Temple is being restored (26.06.2025)
- APSARA: Banteay Prei Temple: The Harmony of the Cultural Landscape and the Priceless Value of Its Inscriptions (27.07.2026)
- OpenStreetMap: trasa z centrum Siem Reap do Banteay Prei (ok. 15 km, OSRM)
- Xinhua: Centuries-old guardian statue discovered in Cambodia’s Angkor archaeological park (24.08.2024)
- Angkor Enterprise: FAQs (świątynie Small i Grand Circuit)
