Grupa Roluos to świątynie Hariharalayi, stolicy Khmerów z IX wieku, ok. 13 km na wschód od Siem Reap: Preah Ko (879), Bakong (881), Lolei (893) i mniejsze Prei Monti. Trzy główne zobaczysz w 2–3 godziny na tym samym bilecie Angkor Pass co główny park.
Grupa Roluos w skrócie
- Położenie: ok. 13 km na wschód od Siem Reap, przy drodze krajowej nr 6 w stronę Phnom Penh, czyli na południowy wschód od głównych świątyń Angkoru; od centrum Siem Reap (Stary Targ) do Preah Ko jest ok. 15 km drogą, ok. 15 minut samochodem według wyznaczania trasy OpenStreetMap (OSRM).
- Status: osobna część wpisu UNESCO „Angkor” (strefa o powierzchni 3000 ha), obok głównego parku i Banteay Srei.
- Epoka: druga połowa IX wieku, ok. 250 lat przed Angkor Wat.
- Główne świątynie: Preah Ko (879 r.), Bakong (881 r.), Lolei (893 r.), a dodatkowo Prei Monti.
- Bilet: Angkor Pass, 37 USD za 1 dzień, 62 USD za 3 dni, 72 USD za 7 dni (stan na 2026 r.).
- Czas: 2–3 godziny na trzy główne świątynie, z Prei Monti nieco dłużej.
Historia: od Jayavarmana II do Yasovarmana I
Hariharalaya istniała przy dzisiejszym Roluos już za Jayavarmana II. Król osiadał tu dwukrotnie, przed i po ceremonii na górze Kulen, na której w 802 r. ustanowił kult boga-króla (devaraja) i zapoczątkował okres angkorski. Zmarł w Hariharalayi w 850 r. Jego następcą był syn Jayavarman III (850–877).
Prawdziwą stolicą miasto uczynił Indravarman I (877–889). Za jego rządów powstały trzy najważniejsze elementy zespołu:
- Indratataka (od 877 r.), zbiornik o wymiarach ok. 3,8 na 0,8 km, który według inskrypcji zaczęto kopać pięć dni po koronacji Indravarmana, by zaopatrywać stolicę w wodę i nawadniać pola.
- Preah Ko (879 r.), poświęcone pamięci Jayavarmana II i przodków króla.
- Bakong (881 r.), państwowa świątynia-góra.
Syn Indravarmana, Yasovarman I (889–910), w 893 r. poświęcił pośrodku Indratataki świątynię Lolei, a niedługo później przeniósł stolicę na północny zachód, do Yasodharapury z Phnom Bakheng w centrum. Od tego czasu Roluos przestało być stolicą. Szersze tło opisuje artykuł o Imperium Angkoru, a jeszcze starszą fazę, sprzed epoki angkorskiej, pokazuje ceglana świątynia Ak Yum nad Zachodnim Barayem.
Co składa się na Grupę Roluos
| Świątynia | Rok | Charakter |
|---|---|---|
| Preah Ko | 879 | sześć ceglanych wież, kult przodków dynastii, trzy posągi byka Nandi |
| Bakong | 881 | pierwsza duża świątynia-góra z piaskowca, państwowe sanktuarium |
| Lolei | 893 | cztery ceglane wieże na wyspie w dawnym zbiorniku Indratataka |
| Prasat Prei Monti | IX w. | trzy ceglane wieże na terenie dawnego pałacu królewskiego |
Różnice między świątyniami widać dopiero na miejscu. W Preah Ko dominuje cegła i zwarty plan, w Bakongu pojawia się monumentalny piaskowiec i układ tarasów, który powtórzono potem w całym Angkorze. Lolei pokazuje z kolei świątynię na wyspie, rozwiązanie rozwinięte później m.in. we Wschodnim Mebonie.
Jak zwiedzać Grupę Roluos
- Kup Angkor Pass przed wyjazdem: w kasie Angkor Enterprise w Siem Reap, w kiosku, przez stronę angkorenterprise.gov.kh albo w aplikacji.
- Dojedź z Siem Reap tuk-tukiem lub samochodem z kierowcą. Droga krajowa nr 6 jest ruchliwa, więc rower to wybór tylko dla doświadczonych.
- Zacznij od Preah Ko, 500 m na południe od drogi nr 6, potem Bakong, 1,5 km od drogi, a na końcu Lolei, 500 m na północ od niej. Kolejność chronologiczna dobrze pokazuje rozwój architektury.
- Jeśli masz czas, dorzuć mniej odwiedzane Prei Monti, ok. 1 km na południe od Bakongu.
Najlepiej jechać rano, gdy jest chłodniej i mniej ludzi. Po Roluos można dołączyć popołudniowy wjazd na Phnom Bakheng, nowe centrum, do którego Yasovarman I przeniósł stolicę.
Najczęstsze pytania
Czym Grupa Roluos różni się od głównego obszaru Angkoru?
Jest starsza o ok. 250 lat i leży ok. 13 km na wschód od Siem Reap, z dala od głównego parku. Świątynie są mniejsze i spokojniejsze, a pokazują początki architektury angkorskiej.
Ile czasu potrzeba na Roluos?
Na trzy główne świątynie wystarczą 2–3 godziny. Szybciej da się je obejść, ale tracisz wtedy detale, np. stiuki w Preah Ko czy inskrypcje na ościeżach w Lolei.
Czy warto jechać do Roluos po zobaczeniu Angkor Wat?
Tak, bo dopiero tu widać początek tej architektury. Angkor Wat pokazuje jej szczyt z XII wieku.
Zdjęcie główne: Damien @ Flickr, CC BY 2.0, Wikimedia Commons
Źródła
- OpenStreetMap: trasa z centrum Siem Reap do Preah Ko (ok. 15 km), OSRM
- Maurice Glaize, Les monuments du groupe d’Angkor, 4. wyd. (1993), przekład angielski N. Tremmel, theangkorguide.com, rozdz. „Roluos: Bakong” (historia Hariharalayi, odległości od drogi nr 6)
- Maurice Glaize: rozdz. „Roluos: Lolei” (Indratataka, 893 r.)
- Maurice Glaize: rozdz. „Roluos: Prah Ko” (879 r.)
- UNESCO World Heritage Centre: Angkor, mapy i strefy wpisu (668-002 Roluos)
- Angkor Enterprise: Available Tickets (cennik Angkor Pass, stan na 2 października 2026)
- Wikipedia: Roluos (temples) (odległość 13 km wzdłuż drogi nr 6; uzupełniająco)
.jpg){kind=link}