Wschodni Mebon (East Mebon) to hinduistyczna świątynia Śiwy, którą król Rajendravarman II zbudował w 952 r. ku pamięci rodziców, na sztucznej wyspie pośrodku Wschodniego Barayu. Ma trzy tarasy, pięć ceglanych wież i monolityczne kamienne słonie na narożnikach.
Wschodni Mebon w skrócie
- Fundator: Rajendravarman II (panował od ok. 944 do 968 r.); świątynia z 952 r. według George’a Cœdèsa i przewodnika Maurice’a Glaize’a (część opracowań podaje 953 r.).
- Kult: Śiwa; posągi Śiwy i Umy (Parwati) przedstawiały rodziców króla, a w centralnej wieży stał królewski lingam Rajendreśwara (Cœdès).
- Budowla: dwa mury i trzy tarasy, na górze centralna wieża i cztery narożne w układzie quincunx.
- Materiały: cegła (wieże), lateryt i piaskowiec (gopury, tarasy), stiuk (dawna okładzina wież).
- Położenie: dawna wyspa pośrodku Wschodniego Barayu, suchego dziś zbiornika o długości ok. 7 km i szerokości ok. 1,8 km (Cœdès; Glaize: 7 × 2 km); wyspa miała ok. 120 m średnicy; trasa Grand Circuit. Od Starego Targu (Psar Chas) w centrum Siem Reap ok. 16 km drogą, ok. 23 minuty samochodem.
- Czas zwiedzania: 30–45 minut, z fotografowaniem rzeźb nawet godzina.
- Bilet: Angkor Pass (1 dzień 37 USD, 3 dni 62 USD, 7 dni 72 USD); zasady biletu i godziny opisujemy w części Bilety i godziny zwiedzania (Angkor Pass).
Świątynia na wodnej wyspie
Wschodni Mebon nie stał obok jeziora, lecz w centrum olbrzymiego zbiornika Wschodniego Barayu. Dawniej dopływano tu łodzią – przypominają o tym cztery przystanie u podstawy świątyni – a dziś idzie się po suchym gruncie. Woda miała w Angkorze znaczenie praktyczne i religijne: stabilizowała rolnictwo i porządkowała plan miasta. Mebon był częścią tej infrastruktury, a nie samotnym zabytkiem pośrodku pola.
Na południe od zbiornika ten sam król zbudował dziewięć lat później, w 961 r., Pre Rup. Na osi wschód–zachód Wschodniego Barayu, a więc i wyspy Mebonu, leży Phimeanakas w Angkor Thom (Cœdès), a według Glaize’a wyrównano do niej później także główny pawilon wejściowy Pałacu Królewskiego i Bramę Zwycięstwa. Dla porównania wcześniejsze rozwiązanie świątyni na wyspie widać w Lolei.
Architektura i rzeźby
Wschodni Mebon najlepiej czytać od dołu do góry. Na narożnikach pierwszego i drugiego tarasu stoją monolityczne kamienne słonie z dokładnie oddaną uprzężą; najlepiej zachowane są w narożniku południowo-zachodnim (Glaize) – w ikonografii Angkoru motyw siły i opieki nad przestrzenią świętą. Ustaw kadr tak, by w jednym ujęciu mieć słonia i górną platformę, a łatwiej uchwycisz skalę.
Na nadprożach zachowały się sceny religijne:
- bóg Indra na trójgłowym słoniu Airawacie,
- Śiwa na swoim wierzchowcu, świętym byku Nandi,
- Kryszna walczący z nagą (nadproże zachodnie wschodniej gopury).
Ceglane wieże pokrywał niegdyś stiuk; w murach widać jeszcze otwory, w których go mocowano. Taki zestaw materiałów pozwalał budować szybko i bogato zdobić partie reprezentacyjne.
Konserwacja
Wschodni Mebon oczyścili i zabezpieczyli francuscy konserwatorzy z École française d’Extrême-Orient: Henri Marchal i Maurice Glaize w latach 1935–1939. Stan na 2026 r.: świątynia jest otwarta dla zwiedzających i Angkor Enterprise wymienia ją wśród obiektów trasy Grand Circuit objętych Angkor Pass. Największym zagrożeniem dla ceglanych i piaskowcowych partii są wilgoć, woda opadowa i roślinność rozpychająca spoiny. Poruszaj się wyłącznie wyznaczonymi przejściami i nie wchodź na kruche fragmenty.
Jak zwiedzać
Wschodni Mebon leży na Wielkiej Pętli (Grand Circuit), razem z Preah Khan, Neak Pean, Banteay Prei i Pre Rup. Dobry układ dnia to poranek w Angkor Wat lub Angkor Thom, później Wschodni Mebon, a na koniec Pre Rup o zachodzie słońca. Przy zachodniej grobli zbiornika stoi cicha Ta Nei, a za jego wschodnim krańcem Banteay Samré, którą łatwo dołożyć do tej samej trasy.
W południe światło jest ostre, więc detale rzeźb lepiej oglądać rano lub późnym popołudniem. Weź wodę, nakrycie głowy i buty z dobrą podeszwą, bo schody są strome, a kamień po deszczu śliski.
Najczęstsze pytania
Czy Wschodni Mebon i Pre Rup to podobne świątynie?
Tak. Obie zbudował Rajendravarman II, z podobnych materiałów i w formie piramidy z pięcioma wieżami. Różni je funkcja w układzie przestrzennym: Mebon stał na wyspie pośrodku zbiornika, Pre Rup na lądzie, na południe od niego.
Ile czasu zaplanować na Wschodni Mebon?
Minimum 30–45 minut na obchód i wejście na wyższe poziomy. Przy fotografowaniu słoni i nadproży dodaj kolejne 20–30 minut.
Dlaczego wokół świątyni nie ma wody?
Wschodni Baray, w którym stała wyspa, jest dziś suchy, a na jego dnie uprawia się ryż. Dokładnej daty jego wyschnięcia nie znamy. Maurice Glaize oceniał pierwotną głębokość na ok. 3 m (na tyle wskazują laterytowe stopnie wokół wyspy) i przypuszczał, że wodę mogło szybko spuścić przerwanie grobli, a nie powolne zamulanie. O dawnym zbiorniku przypominają cztery przystanie dla łodzi u podstawy świątyni.
Pierwszą wersję tego artykułu napisał w 2010 r. Stanisław Kozłowski; obecną opracowała Redakcja ABC Kambodża.
Zdjęcie główne: Gary Todd from Xinzheng, China, CC0, Wikimedia Commons
Źródła
- Maurice Glaize: Eastern Mebon – Maurice Glaize, Les monuments du groupe d’Angkor, 4. wyd. (1993), przekład angielski N. Tremmel, theangkorguide.com; data 952, baray 7 × 2 km, wyspa ok. 120 m, wyrównanie pawilonu Pałacu Królewskiego i Bramy Zwycięstwa, materiały, słonie, nadproża, prace Marchala i Glaize’a 1935–1939, głębokość i zamulenie barayu
- Angkor Enterprise: FAQs – Angkor Enterprise; świątynie trasy Grand Circuit
- Angkor Enterprise: Available Tickets – Angkor Enterprise; ceny Angkor Pass (stan na październik 2026 r.)
- The Indianized States of Southeast Asia – George Cœdès, East-West Center Press, 1968, s. 112–117; data 952, posągi rodziców króla, wymiary barayu (7 km × 1800 m), oś Phimeanakas, Pre Rup 961, panowanie do 968 r.
- OpenStreetMap: trasa samochodowa Stary Targ (Psar Chas, Siem Reap) – Wschodni Mebon – OpenStreetMap; ok. 16 km, ok. 23 min (dostęp 2 października 2026)
.jpg){kind=link}