Preah Ko („Święty Byk”) to sześć ceglanych wież, które król Indravarman I poświęcił w 879 r. pamięci Jayavarmana II oraz swoich przodków. To najstarsza z trzech głównych świątyń Grupy Roluos, ok. 13 km na wschód od Siem Reap; na wizytę wystarczy 20–40 minut.
Preah Ko w skrócie
- Fundator: Indravarman I (877–889); stela fundacyjna podaje datę 879 r.
- Układ: sześć ceglanych wież w dwóch rzędach po trzy, na wspólnej piaskowcowej platformie, otwartych na wschód; podobny układ ma mniej znane Prasat Prei Monti.
- Teren: prostokąt fos ok. 500 na 400 m, drugi mur z laterytu 97 na 94 m.
- Nazwa: od trzech posągów leżącego byka Nandiego, wierzchowca Śiwy, przed wschodnimi schodami.
- Położenie: 500 m na południe od drogi krajowej nr 6, przy drodze do Bakongu; ok. 15 km drogą od centrum Siem Reap (Stary Targ), ok. 15 minut samochodem według wyznaczania trasy OpenStreetMap (OSRM), stan na 2026 r.
- Wstęp: Angkor Pass, 37 USD za 1 dzień, 62 USD za 3 dni, 72 USD za 7 dni (stan na 2026 r.).
Dlaczego Preah Ko jest ważna
Preah Ko należy do najwcześniejszej czytelnej fazy architektury angkorskiej. To świątynia dynastyczna: porządkowała pamięć o przodkach i wzmacniała prestiż władcy. Indravarman I wpisał dzięki niej własne rządy w ciągłość zapoczątkowaną przez Jayavarmana II, który przeniósł stolicę do Hariharalayi. Szersze tło początków imperium opisuje artykuł o Imperium Angkoru.
Świątynia dobrze uzupełnia Bakong, poświęcony dwa lata później: Bakong pokazuje monumentalną piramidę państwowego kultu, Preah Ko kult przodków. Na odwrocie steli fundacyjnej dopisano w 893 r., za Yasovarmana I, tekst w języku khmerskim o darach dla bóstw świątyni.
Wieże i ich dedykacje
Każda wieża była sanktuarium jednego członka rodu królewskiego:
- środkowa wieża frontowa, najwyższa: Jayavarman II, założyciel państwa,
- wieża frontowa południowa (po lewej, gdy patrzysz od wschodu): Prithivindravarman, ojciec Indravarmana I (stela wymienia jego sanktuarium jako południowe),
- wieża frontowa północna (po prawej, gdy patrzysz od wschodu): Rudravarman, dziadek króla,
- trzy wieże tylne: żony tych trzech władców.
Płeć patronów podkreślają postacie po bokach wejść: męscy strażnicy (dvarapala) przy wieżach frontowych i żeńskie dewaty przy tylnych.
Na co zwrócić uwagę
Najłatwiej oglądać Preah Ko od osi środkowej. Z daleka widać symetrię platformy i dwóch rzędów wież, z bliska piaskowcowe obramienia wejść, rzeźbione nadproża i resztki stiukowych dekoracji. Stiuk z zaprawy wapiennej pokrywał kiedyś całe wieże; najlepiej przetrwał na wieży w północno-wschodnim narożniku.
Najlepsze światło jest rano lub późnym popołudniem, gdy lepiej wydobywa fakturę cegły. Pełną trasę po Roluos, w kolejności Preah Ko, Bakong, Lolei, opisuje artykuł o Grupie Roluos.
Najczęstsze pytania
Czy Preah Ko jest starsza od Angkor Wat?
Tak, o ok. ćwierć tysiąclecia. Poświęcono ją w 879 r., a Angkor Wat powstał w pierwszej połowie XII wieku.
Skąd wzięła się nazwa?
Od trzech piaskowcowych posągów leżących byków przed wschodnimi schodami. Przedstawiają Nandiego, białego byka i wierzchowca Śiwy.
Komu poświęcono wieże Preah Ko?
Trzy frontowe wieże Jayavarmanowi II oraz ojcu i dziadkowi Indravarmana I, a trzy tylne ich żonom.
Pierwszą wersję tego artykułu napisał w 2010 r. Stanisław Kozłowski; obecną opracowała Redakcja ABC Kambodża.
Zdjęcie główne: Dmitry A. Mottl, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Źródła
- OpenStreetMap: trasa z centrum Siem Reap do Preah Ko (ok. 15 km), OSRM
- Maurice Glaize, Les monuments du groupe d’Angkor, 4. wyd. (1993), przekład angielski N. Tremmel, theangkorguide.com, rozdz. „Roluos: Prah Ko” (stela z 893 r., sanktuarium Prithivindreśvary w rzędzie południowym)
- Wikipedia: Preah Ko (dedykacje wież; uzupełniająco)
- Angkor Enterprise: Available Tickets (cennik Angkor Pass, stan na 2 października 2026)
- UNESCO World Heritage Centre: Angkor, mapy i strefy wpisu (668-002 Roluos)
