Bakong – świątynia-góra z 881 r. w Roluos

Bakong to państwowa świątynia Hariharalayi, poświęcona w 881 r. przez króla Indravarmana I Śiwie, i pierwsza duża świątynia-góra z piaskowca w Kambodży. Stoi w Grupie Roluos, ok. 16 km drogą na wschód od Siem Reap; na zwiedzanie wystarczy 45–60 minut.

Bakong w skrócie

• Fundator: Indravarman I (877–889); stela fundacyjna opisuje poświęcenie lingi Śri Indreśwara w 881 r.
• Typ: pięciopoziomowa piramida z piaskowca, otoczona dwoma murami i fosami.
• Wymiary piramidy: u podstawy ok. 67 na 65 m, na szczycie 20 na 18 m, górny taras 14 m nad terenem.
• Teren: zewnętrzny prostokąt z fosą ok. 900 na 700 m, drugi mur z laterytu 400 na 300 m.
• Ceglane wieże: 8 dużych wież wokół piramidy (po dwie z każdej strony) oraz 22 mniejsze ceglane budowle między fosami.
• Dojazd: ok. 16 km drogą od centrum Siem Reap (Stary Targ), samochodem ok. 17 minut według wyznaczania trasy OpenStreetMap (OSRM), tuk-tukiem dłużej (stan na 2026 r.).
• Odbudowa: anastyloza Maurice’a Glaize’a w latach 1936–1943.
• Wstęp: Angkor Pass, 37 USD za 1 dzień, 62 USD za 3 dni, 72 USD za 7 dni (stan na 2026 r.).

Dlaczego Bakong jest punktem zwrotnym w historii Angkoru?

Bakong to pierwsza tak duża budowla z piaskowca w Kambodży; sam fundator nazwał ją „kamiennym domem Iśy”, czyli Śiwy. Pięć poziomów piramidy odpowiada pięciu światom góry Meru: od świata nag u podstawy po świat strażników czterech stron świata na szczycie. Starszą, ceglaną zapowiedzią tej formy jest Ak Yum nad Zachodnim Barayem. Ten schemat, z osiami, schodami i tarasami, powtarza się potem w Phnom Bakheng, Pre Rup i Ta Keo.

Centralna wieża na szczycie nie pochodzi z IX wieku. Z pierwotnego sanktuarium Indravarmana zachowała się tylko platforma, a dzisiejsza wieża ma dekorację w stylu Angkor Wat i nie może być starsza niż druga połowa XI wieku. Bakong nie jest więc zamrożoną pamiątką jednej epoki, lecz budowlą przebudowywaną przez kolejne pokolenia.

Układ świątyni

Wokół samej piramidy stoi osiem dużych ceglanych wież, po dwie z każdej strony; pierwotnie pokrywał je rzeźbiony stiuk. Bakong otaczają też dwa mury i fosy, a między nimi rozmieszczono 22 mniejsze ceglane budowle: sześć po zachodniej stronie, po cztery na pozostałych bokach i cztery w narożnikach. Większość z nich jest zrujnowana, ale przy oczyszczaniu znaleziono w nich nadproża, kolumienki, lingi oraz posągi Śiwy i Wisznu.

Spacer najwygodniej podzielić na trzy etapy:

1. Obejście zewnętrznej strefy i ceglanych wież.
2. Wejście wschodnią groblą z balustradą w kształcie nagi, przez drugą gopurę.
3. Wejście na kolejne poziomy piramidy, by zobaczyć układ tarasów, kamienne słonie w narożnikach i główną wieżę.

Na miejscu widać kontrast materiałów: cegłę, lateryt i piaskowiec. Obok świątyni działa dziś buddyjski klasztor therawady, założony w okresie poangkorskim (APSARA, wrzesień 2026 r.), a ruch jest zwykle mniejszy niż w centrum Angkoru, więc łatwiej spokojnie przyjrzeć się detalom.

Jakie prace konserwatorskie trwają w Bakongu?

W maju 2025 r. archeolodzy APSARA rozpoczęli restaurację kolejnej, dziewiątej ceglanej budowli zespołu, która miała popękane fundamenty i ściany rozdzielone na cztery części; ostatni komunikat o tej budowli (lipiec 2025 r.) mówił o ok. 35% wykonanych prac. Równolegle odnawiano ceglaną wieżę nr 4 w pierwszym ogrodzeniu.

Stan na 2026 r.: w lutym 2026 r. APSARA zaczęła restaurację ceglanej budowli nr 5 po zachodniej stronie piramidy (pierwszy etap zaplanowano na ok. 6 miesięcy), od maja 2026 r. odnawia ceglane wieże nr 12, 13 i 14 w północno-wschodnim narożniku, poza drugim ogrodzeniem (zakończenie planowane na koniec 2026 r.), a w sierpniu 2026 r. rozpoczęła wykopaliska przy zachodniej grobli (70 m długości, 12 m szerokości), która nigdy wcześniej nie była badana ani restaurowana. Aktualny stan wszystkich tych prac (z 2025 i 2026 r., w tym budowli nr 5) podaje APSARA w aktualnościach na apsaraauthority.gov.kh. W czasie takich robót część terenu bywa ogrodzona, więc trzymaj się wyznaczonych ścieżek.

Jak połączyć Bakong z innymi świątyniami?

Bakong leży ok. 1,5 km na południe od drogi krajowej nr 6, a zjazd jest ok. 13 km od Siem Reap w kierunku Phnom Penh. Cała trasa z centrum Siem Reap (Stary Targ) ma ok. 16 km i zajmuje samochodem ok. 17 minut według OSRM (stan na 2026 r.). Najwygodniej dojechać tuk-tukiem lub samochodem z kierowcą i połączyć wizytę z Preah Ko, Lolei oraz leżącym ok. 1 km na południe Prasat Prei Monti; kolejność trasy opisuje artykuł o Grupie Roluos. Rano światło jest łagodniejsze, a po południu kamień nabiera cieplejszych barw.

Najczęstsze pytania

Czy Bakong warto zobaczyć po Angkor Wat?

Tak, bo wyjaśnia, skąd wzięły się kluczowe idee późniejszych świątyń: piramida z tarasami, oś wejściowa i symbolika góry Meru.

Ile czasu zajmuje zwiedzanie Bakongu?

Zwykle 45–60 minut. Jeśli fotografujesz detale i nadproża, zarezerwuj ok. 90 minut.

Ile wież ma Bakong?

Na szczycie piramidy stoi jedna centralna wieża, późniejsza niż reszta budowli. U stóp piramidy stoi osiem dużych ceglanych wież (po dwie z każdej strony), a między fosami 22 mniejsze ceglane budowle, w większości zrujnowane.

Zdjęcie główne: Photo Dharma from Penang, Malaysia, CC BY 2.0, Wikimedia Commons

Źródła

• Maurice Glaize, Les monuments du groupe d’Angkor, 4. wyd. (1993), przekład angielski N. Tremmel, theangkorguide.com, rozdz. „Roluos: Bakong” (8 ceglanych wież wokół piramidy, 22 budowle między fosami)
• Xinhua: Archaeologists restoring 9th brick tower of Bakong temple (15.07.2025)
• APSARA: Restores the Brick Tower No. 4 at the First Enclosure of Bakong Temple (24.07.2025)
• APSARA: Restores Brick Temple No. 5 West of Bakong Temple (03.02.2026)
• APSARA: Restores Brick Towers No. 12, No. 13 and No. 14 at the Northeast Corner of Bakong Temple (21.07.2026)
• APSARA: Archaeological Excavations to Study the Western Causeway of Bakong Temple (05.08.2026)
• Angkor Enterprise: Available Tickets (cennik Angkor Pass, stan na 2 października 2026)
• OpenStreetMap: trasa z centrum Siem Reap do Bakongu (ok. 16 km, OSRM)
• UNESCO World Heritage Centre: Angkor, mapy i strefy wpisu (668-002 Roluos)
• APSARA: Bakong Temple: The Birth of Mountain Temple Architecture and the Continuity of Angkor Community Life (07.09.2026; klasztor therawady przy Bakongu)
• Wikipedia: Roluos (temples) (uzupełniająco)