Baphuon, trzystopniowa świątynia-góra w Angkor Thom, została po 51 latach prac (1960–2011) odbudowana z ok. 300 000 kamiennych bloków, dlatego nazywa się ją największymi puzzlami świata. Oficjalne otwarcie odnowionej budowli odbyło się 3 lipca 2011 r.
Czym jest Baphuon?
Baphuon to świątynia poświęcona bogu Śiwie, zbudowana w połowie XI wieku w ówczesnej stolicy Yasodharapura. Dziś leży w obrębie Angkor Thom, na północny zachód od Bayonu, przy południowym murze dawnego pałacu królewskiego. Podstawa budowli ma 120 m na 100 m, a wysokość bez wieży 34 m (z dawną wieżą miała ok. 50 m). Wybudował ją król Udayadityavarman II jako swoją świątynię państwową. Pod koniec XV w., gdy Baphuon stał się świątynią buddyjską, dodano do niej wizerunek leżącego Buddy.
Chiński dyplomata Zhou Daguan, który w latach 1296–1297 przebywał w Angkorze, opisał to miejsce jako „wieżę z brązu” położoną na północ od złotej wieży (Bayonu), wyższą od niej i robiącą zdumiewające wrażenie (przekład angielski: A Record of Cambodia, tłum. Peter Harris, 2007). O jego relacji piszemy w artykule Życie w Angkorze w XIII w. według Zhou Daguana.
Jak odbudowano Baphuon?
Odbudowa Baphuonu trwała z przerwami 51 lat, od 1960 do 2011 r.:
- Przyczyna. W następnych stuleciach świątynia podupadała: prawdopodobnie nasyp ziemny wewnątrz budowli nie był dostatecznie stabilny.
- 1960 r. Francuscy archeolodzy z École française d’Extrême-Orient (EFEO) zaczęli rekonstrukcję metodą anastylozy: rozebrali Baphuon, a ok. 300 000 ponumerowanych bloków z piaskowca rozłożyli w lesie wokół świątyni (BBC/AFP, 3.07.2011).
- 1970 r. Prace przerwała wojna domowa. W czasie wojny i rządów Czerwonych Khmerów zaginęły plany, według których bloki miały wrócić na swoje miejsca, więc po wojnie trzeba było zaczynać od podstaw.
- Od połowy lat 90. do 2011 r. Francusko-kambodżański zespół EFEO pod kierunkiem architekta Pascala Royère’a ważył, mierzył, sortował i składał kamienie. Prace zakończono w kwietniu 2011 r.
- 3 lipca 2011 r. Odbudowana świątynia została oficjalnie otwarta w obecności króla Norodoma Sihamoniego i premiera Francji François Fillona.
Trudność polegała na tym, że między blokami nie ma zaprawy, a każdy kamień ma swoje jedyne miejsce. Kierujący pracami Pascal Royère mówił agencji AFP o „trójwymiarowych puzzlach z 300 000 elementów, do których zgubiliśmy obrazek”. Dlatego o Baphuonie mówi się „największe trójwymiarowe puzzle świata”. Ponad 10 000 kamieni nie znalazło miejsca w budowli i leży dziś w lesie wokół świątyni (BBC, 2011).
Baphuon dla turysty
Baphuon zwiedza się na bilecie Angkor Pass (1 dzień 37 USD, 3 dni 62 USD, 7 dni 72 USD). Godziny i zasady biletu opisujemy w sekcji Bilety i godziny zwiedzania (Angkor Pass) artykułu o Angkor Wat.
- Godziny: 7:30–17:30 (Angkor Enterprise, stan na 2026 r.).
- Czas zwiedzania: ok. 1 godzina z wejściem na górne tarasy, krócej bez wspinaczki (Lonely Planet, dostęp 2.10.2026); przewodnik Canby Publications (2014) podaje 30 minut. Najpierw przechodzi się 200-metrową wyniesioną groblą z piaskowca.
- Położenie: w Angkor Thom, na północny zachód od Bayonu, przy południowym murze dawnego pałacu królewskiego.
- Wejście na górę: po zakończeniu odbudowy turyści mogą wejść schodami aż na najwyższy taras (Wikivoyage, stan na 2026 r.). Obowiązuje kodeks zachowania Angkoru: strój zakrywający ramiona i kolana, zakaz wchodzenia na luźne kamienie i dotykania płaskorzeźb, stosowanie się do tablic na miejscu.
- Co zobaczyć: trzy tarasy świątyni-góry i leżącego Buddę o długości ok. 70 m i wysokości 9 m, ułożonego z kamieni na zachodniej ścianie drugiego poziomu.
- Co dalej: inne świątynie, które warto dodać do trasy poza Angkor Wat, opisujemy w artykule Świątynie Kambodży poza Angkor Wat – co zobaczyć.
Najczęstsze pytania
Dlaczego Baphuon nazywa się największymi puzzlami świata?
W 1960 r. świątynię rozebrano na ok. 300 tys. ponumerowanych bloków (liczba podana przez kierownika odbudowy Pascala Royère’a, BBC/AFP 2011), a plany ich złożenia zaginęły w czasie wojny. Składanie kamieni bez zaprawy i bez planów zakończono dopiero w 2011 r.
Czy można wejść na szczyt Baphuonu?
Tak. Od zakończenia odbudowy w 2011 r. turyści mogą wejść na najwyższy taras. Trzeba mieć zakryte ramiona i kolana oraz stosować się do tablic na miejscu.
W jakich godzinach można zwiedzać Baphuon?
Według Angkor Enterprise świątynia jest otwarta od 7:30 do 17:30 (stan na 2026 r.). Wstęp jest w cenie biletu Angkor Pass.
Ile czasu zarezerwować na Baphuon?
Ok. 1 godzinę, jeśli chcesz wejść na najwyższy taras i obejść leżącego Buddę; bez wspinaczki na górne poziomy wizyta jest krótsza, a przewodnik Canby Publications podaje 30 minut (Lonely Planet, dostęp 2.10.2026; Canby 2014). Baphuon leży ok. 200 m od Bayonu, więc łatwo dodać go do trasy po Angkor Thom.
Gdzie w Baphuonie jest leżący Budda?
Na zachodniej ścianie drugiego poziomu. Postać o długości ok. 70 m i wysokości 9 m ułożono z kamieni świątyni, gdy Baphuon stał się świątynią buddyjską.
Pierwszą wersję tego artykułu napisał w 2013 r. Stanisław Kozłowski; obecną opracowała Redakcja ABC Kambodża.
Zdjęcie główne: Serg Alesenko / Pexels, licencja Pexels. Świątynia Baphuon w Angkor Thom widziana z grobli.
Źródła
- Baphuon Temple, Angkor Enterprise (wymiary, data budowy, położenie przy południowym murze pałacu, opis Zhou Daguana, zakończenie odbudowy w kwietniu 2011 r., otwarcie 3 lipca 2011 r., godziny 7:30–17:30; stan na 2026 r.)
- Cambodia completes Angkor temple renovation ‘puzzle’, BBC News, 3 lipca 2011 r. (300 000 bloków z piaskowca, wypowiedź Pascala Royère’a dla AFP, wznowienie prac w połowie lat 90., ponad 10 000 niewykorzystanych kamieni, otwarcie z udziałem króla Sihamoniego i François Fillona)
- Baphuon, Wikipedia (uzupełnienie: przebieg odbudowy)
- Zhou Daguan, A Record of Cambodia: The Land and Its People, tłum. Peter Harris, Silkworm Books, Chiang Mai 2007, ISBN 978-974-9511-24-4 (opis „wieży z brązu”)
- Visitor Code of Conduct, Angkor Enterprise (strój, zakaz wchodzenia na luźne kamienie i dotykania płaskorzeźb)
- Baphuon, Lonely Planet (ok. 1 godziny na pełne zwiedzanie, krócej bez górnych poziomów; grobla 200 m, ok. 200 m na północny zachód od Bayonu; dostęp 2 października 2026 r.)
- Khmer (Angkor) Temples: Baphuon, Canby Publications, 2014 („Duration of Visit: 30 minutes”, wejście od zachodniej grobli)
- Angkor Archaeological Park, Wikivoyage (wejście na najwyższy taras Baphuonu; stan na 2026 r.)
