W 2012 r. Mahavir Mandir Trust z Patny ogłosił budowę w Indiach świątyni wzorowanej na Angkor Wat. Po proteście Kambodży i prośbie rządu Indii projekt zmieniono: w stanie Bihar powstaje Viraat Ramayan Mandir, w którym w styczniu 2026 r. ustawiono monumentalny lingam Śiwy.
Co zapowiedziano w 2012 r.?
W marcu 2012 r. hinduska fundacja religijna Mahavir Mandir Trust z Patny, stolicy indyjskiego stanu Bihar, ogłosiła budowę świątyni nazwanej Virat Angkor Wat Ram Mandir. Według sekretarza fundacji Kishore’a Kunala miała to być replika Angkor Wat na 15 akrach ziemi ok. 5 km od Hajipur, niedaleko Patny, z wieżą wysokości 222 stóp (ok. 68 m) i kosztem ok. 100 crore rupii (1 mld rupii). Obrzęd poświęcenia ziemi (bhumi pujan) zapowiedziano na 5 marca 2012 r.
Jak zareagowała Kambodża?
Rząd Kambodży sprzeciwił się budowie repliki większej od oryginału i rozmawiał o tym z Indiami. Thai Korak Satya, sekretarz stanu w Ministerstwie Kultury i Sztuk Pięknych, mówił w sierpniu 2012 r. dziennikowi „Phnom Penh Post”, że Indie powinny zbudować coś nowego, zupełnie innego niż Angkor Wat. Dla Khmerów Angkor Wat to symbol narodowy, widniejący na fladze państwowej, o czym piszemy w artykule flaga i godło Kambodży. Liczyła się też turystyka: według Ministerstwa Turystyki w 2011 r. Kambodżę odwiedziło 2 881 862 zagranicznych turystów, a Angkor Wat jest najważniejszą atrakcją kraju. Jak ten ruch rósł w kolejnych latach, pokazuje artykuł ilu turystów odwiedza Kambodżę.
Spór wrócił w 2015 r. Pełniący obowiązki ambasadora Kambodży Hun Han obejrzał 31 maja 2015 r. plac budowy i uznał projekt za replikę Angkor Wat; po proteście Kambodży budowa czekała prawie osiem lat.
Co stało się z projektem?
Projekt przeniesiono i kilka razy zmieniono. Najważniejsze daty:
- Sierpień 2012 r.: na prośbę rządu Indii fundacja zrezygnowała z dokładnej repliki. Nazwę zmieniono na Viraat Ramayan Mandir; głównymi bóstwami mają być Rama i Sita, bohaterowie eposu Ramajana.
- Listopad 2013 r.: premier Biharu Nitish Kumar pokazał model świątyni. Nowe miejsce to wsie Kathwalia i Bahuara w dystrykcie East Champaran (Bihar), ok. 120 km na północny wschód od Patny.
- Plan z 2014 r.: 2800 × 1400 stóp (ok. 853 × 427 m), sanktuarium wysokości 405 stóp (ok. 123 m), 18 świątyń z wieżami, koszt ok. 500 crore rupii (5 mld rupii).
- Plan z 2023 r.: po proteście Kambodży z 2015 r. budowlę zmniejszono do 1080 × 540 stóp (ok. 329 × 165 m) i 270 stóp wysokości (ok. 82 m), z 22 świątyniami i 12 wysokimi wieżami. Budowę rozpoczęto 20 czerwca 2023 r.
- 17 stycznia 2026 r.: w świątyni ustawiono lingam Śiwy (tzw. sahasralingam) wysokości 33 stóp (ok. 10 m) i wadze ok. 210 t, wykuty z jednego bloku w Mahabalipuram w stanie Tamil Nadu. Fundacja przedstawia go jako największy na świecie.
Stan na 2026 r.: w styczniu 2026 r., gdy ustawiano lingam, świątynia była według iNext nadal w budowie, choć jej ukończenie zakładano pierwotnie właśnie na 2026 r.
Czym różni się kopia od oryginału?
Indyjska świątynia nie jest repliką, lecz nowym miejscem pielgrzymek hinduistów:
- Angkor Wat to XII-wieczna świątynia Wisznu, wzniesiona przez Khmerów i wpisana z całym Parkiem Archeologicznym Angkor na Listę światowego dziedzictwa UNESCO. Według Guinness World Records cały zespół ma 162,6 ha; zewnętrzny mur ma 1025 × 800 m, a szczyt centralnej wieży jest ok. 62 m nad poziomem grobli (Maurice Glaize).
- Viraat Ramayan Mandir to współczesna budowla z XXI w., poświęcona Ramie i Sicie. Według fundacji tylko część projektu nawiązuje do Angkor Wat, a reszta do świątyń w Rameswaram i Madurai w południowych Indiach.
Oryginalnych płaskorzeźb, apsar i ponad 800-letnich detali nie da się skopiować, a sam park Angkor oferuje dziesiątki innych świątyń, m.in. Bayon i Ta Prohm.
Najczęstsze pytania
Czy w Indiach powstała kopia Angkor Wat?
Nie w formie dokładnej repliki. Po proteście Kambodży i prośbie rządu Indii z 2012 r. projekt zmieniono na Viraat Ramayan Mandir, świątynię hinduistyczną tylko częściowo inspirowaną khmerską architekturą.
Gdzie jest Viraat Ramayan Mandir?
W dystrykcie East Champaran w stanie Bihar, ok. 120 km na północny wschód od Patny.
Czy indyjska świątynia jest większa od Angkor Wat?
Będzie wyższa, ale mniej rozległa. Według planu z 2023 r. ma mieć ok. 82 m wysokości wobec ok. 62 m centralnej wieży Angkor Wat (nad poziomem grobli, według Glaize’a). Jej budowla ma jednak ok. 329 × 165 m, a sam zewnętrzny mur Angkor Wat ma ok. 1025 × 800 m.
Pierwszą wersję tego artykułu napisał w 2012 r. Stanisław Kozłowski; obecną opracowała Redakcja ABC Kambodża.
Zdjęcie główne: Satdeep Gill, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Źródła
- Guinness World Records: Largest religious structure (Angkor Wat, 162,6 ha)
- Maurice Glaize, Les monuments du groupe d’Angkor, 4. wyd. (1993), przekład angielski N. Tremmel, theangkorguide.com, rozdz. „Angkor Vat” (mur zewnętrzny 1025 × 800 m, wieża centralna ok. 62 m nad poziomem grobli)
- Angkor Wat temple ‘Bhumi-pujan’ today – The Times of India, 5.03.2012 (pierwotny plan pod Hajipur: nazwa, 15 akrów, wieża 222 stóp, koszt 100 crore).
- Plans for Indian ‘Angkor’ tweaked – The Phnom Penh Post, 10.08.2012 (kopia w Internet Archive) (zapowiedź w marcu 2012 r., sprzeciw Kambodży, prośba rządu Indii, zmiana nazwy, wypowiedź Thai Koraka Satyi).
- Model of world’s largest Hindu temple unveiled in Bihar – The Times of India, 2013 (kopia w Internet Archive) (model świątyni, koszt ponad 500 crore, zmiana nazwy po sprzeciwie Kambodży).
- Site Plan – Viraat Ramayan Mandir, 7.03.2014 (kopia w Internet Archive) (wymiary planu z 2014 r., 18 świątyń, wsie Kathwalia i Bahuara).
- Construction of Viraat Ramayan Mandir to begin from June 20 – The Times of India, 29.05.2023 (protest Kambodży z 2015 r. po wizycie Hun Hana, plan z 2023 r., początek budowy).
- Bihar: instalacja największego sahasralingamu w Viraat Ramayan Mandir – iNext (Dainik Jagran), 17.01.2026 (po hindi; data, wysokość 33 stóp, waga 210 t, Mahabalipuram, start budowy 20.06.2023, świątynia „w budowie”).
- Tourism Statistics Annual Report 2011 – Ministerstwo Turystyki Kambodży (kopia w Internet Archive) (2 881 862 zagranicznych turystów w 2011 r.).
