Banteay Samré („cytadela Samrów”) to hinduistyczna świątynia Wisznu z połowy XII wieku, w stylu bliskim Angkor Wat, stojąca ok. 0,5 km na wschód od grobli Wschodniego Barayu. Leży z dala od głównych tras, więc jest tu spokojnie; na zwiedzanie wystarczy 45–75 minut.
Banteay Samré w skrócie
- Czas powstania: ok. połowy XII wieku, bardzo blisko w czasie Angkor Wat, może nieco później; zwykle łączy się ją z panowaniem Suryavarmana II i jego następców. Nie znaleziono tu inskrypcji, więc dokładnej daty nie znamy.
- Kult: hinduistyczny, Wisznu; wśród dekoracji są też sceny buddyjskie, część z nich skuto.
- Nazwa: od Samrów, ludu, który zamieszkiwał okolice u stóp wzgórz Kulen; za ich potomków uważa się mieszkańców pobliskiej wsi Pradak.
- Położenie: ok. 5 km na wschód od drogi Grand Circuit (odbicie między Pre Rup a Wschodnim Mebonem), za wschodnią groblą Wschodniego Barayu.
- Odbudowa: anastyloza Maurice’a Glaize’a w latach 1936–1944, czyli składanie konstrukcji z oryginalnych bloków; była to pierwsza tak duża odbudowa tą metodą po Banteay Srei, dzięki której bryłę czyta się dziś bardzo „czysto”. Banteay Samré należy do zespołu Angkor wpisanego na listę UNESCO w 1992 r.
- Wstęp: Angkor Pass, 37 USD za 1 dzień, 62 USD za 3 dni, 72 USD za 7 dni (stan na 2026 r.).
- Czas zwiedzania: ok. 45–75 minut.
- Odległość: ok. 22 km drogą od centrum Siem Reap (Stary Targ), ok. 30 minut samochodem według wyznaczania trasy OpenStreetMap (OSRM), stan na 2026 r.
Historia i legenda
Banteay Samré jest stylistycznie bardzo bliska Angkor Wat; jej wewnętrzny układ przypomina środkową część Beng Mealea i Chau Say Tevoda, które powstały mniej więcej w tym samym czasie. Świątynia była poświęcona Wisznu, ale obecność scen buddyjskich w hinduistycznej świątyni i ślady ich skuwania pokazują, że jej religijne przeznaczenie zmieniało się w kolejnych stuleciach.
Z miejscem wiąże się khmerska legenda o ogrodniku z ludu Samrów, który hodował słodkie ogórki dla króla. Gdy władca przyszedł nocą do jego pola, ogrodnik wziął go za złodzieja i zabił. Święty słoń wskazał potem właśnie ogrodnika jako nowego króla, a ten, pogardzany przez dworzan, zamieszkał z dala od stolicy, w Banteay Samré. W wersji, którą Maurice Glaize przytacza za badaczem R. Baradatem, nowy król ekshumował ciało poprzednika, odprawił obrzędy pogrzebowe w Mebonie, a kremację w Pre Rup; to jedno ze źródeł „pogrzebowej” tradycji tej świątyni.
Architektura: plan, wieże i ornamenty
Plan Banteay Samré czyta się od wschodu:
- Grobla: ok. 200 m, wyłożona laterytem, z balustradą w kształcie nagi w stylu Angkor Wat.
- Mur zewnętrzny: z laterytu, wysoki na ok. 6 m.
- Galerie: dwa ogrodzenia z gopurami po czterech stronach; wschodnia część wewnętrznego jest niedokończona albo rozebrana.
- Centrum: sanktuarium z wieżą, poprzedzone od wschodu długą salą (mandapą) i dwiema bibliotekami.
Banteay Samré nie przytłacza rozmiarem, ale jest zaprojektowana konsekwentnie: oś wejściowa, dziedzińce i centralny prasat prowadzą zwiedzającego krok po kroku do serca założenia. Wieża w kształcie kamiennego pąka jest charakterystyczna dla stylu khmerskiego z XII wieku. Dekoracja jest oszczędna i podporządkowana architekturze, dlatego bryłę widać tu wyjątkowo czysto.
Jak zaplanować zwiedzanie?
Z Siem Reap najwygodniej dojechać tuk-tukiem albo samochodem z kierowcą: to ok. 22 km drogą od centrum (Stary Targ), ok. 30 minut samochodem według OSRM. Droga odbija od Grand Circuit między Pre Rup a Wschodnim Mebonem i prowadzi przez wieś Pradak, gdzie w lewo skręca się do Banteay Srei. Dlatego Banteay Samré dobrze łączy się z Banteay Srei w jednej porannej wycieczce, a z drugiej strony z Pre Rup i Wschodnim Mebonem. Przewozy po kraju opisuje artykuł transport na terenie kraju.
Na obejście zwykle wystarcza 45–75 minut. Rano światło jest miększe i jest chłodniej; po południu kamień ma cieplejszy kolor, co daje dobre zdjęcia. Kto szuka podobnej ciszy bliżej centrum, znajdzie ją w Banteay Kdei.
Najczęstsze pytania
Czy Banteay Samré jest zatłoczona?
Zwykle nie. Świątynia leży ok. 5 km od Grand Circuit, poza głównymi trasami, więc ruch jest wyraźnie mniejszy niż w najpopularniejszych punktach Angkoru.
Ile czasu przeznaczyć na tę świątynię?
Zwykle 45–75 minut; przy fotografowaniu detali bliżej górnej granicy.
Z czym połączyć Banteay Samré tego samego dnia?
Z Banteay Srei, do której prowadzi ta sama droga przez Pradak, albo z Pre Rup i Wschodnim Mebonem na Grand Circuit.
Zdjęcie główne: Photo Dharma from Penang, Malaysia, CC BY 2.0, Wikimedia Commons
Źródła
- Maurice Glaize, Les monuments du groupe d’Angkor, 4. wyd. (1993), przekład angielski N. Tremmel, theangkorguide.com, rozdz. „Banteay Samre” (legenda o królu słodkich ogórków za R. Baradatem)
- OpenStreetMap: trasa z centrum Siem Reap do Banteay Samré (ok. 22 km, OSRM)
- UNESCO World Heritage Centre: Angkor (wpis nr 668, 1992)
- Angkor Enterprise: Available Tickets (cennik Angkor Pass, stan na 2 października 2026)
- Wikipedia: Banteay Samré (uzupełniająco)
.jpg){kind=link}