Kambodżanie liczą lata według kalendarza gregoriańskiego i tradycyjnego kalendarza khmerskiego, w którym rok ery buddyjskiej to rok n.e. plus 544 po święcie Visak Bochea, a przed nim plus 543. W 2026 r. Visak Bochea wypadło 1 maja, więc od następnego dnia trwa rok 2570.
Jak przeliczyć rok na erę buddyjską?
Era buddyjska (B.E., khm. Puttha Sakaraj) liczy lata od śmierci Buddy. W Kambodży nowy rok tej ery zaczyna się dzień po pełni w miesiącu Pisak, czyli dzień po święcie Visak Bochea, które upamiętnia narodziny, oświecenie i śmierć Buddy. Rok gregoriański zmienia się natomiast 1 stycznia, dlatego przelicznik zależy od pory roku:
- od 1 stycznia do dnia Visak Bochea: B.E. = rok n.e. + 543 (np. do 1 maja 2026 r. trwał rok 2569),
- od dnia po Visak Bochea do 31 grudnia: B.E. = rok n.e. + 544 (od 2 maja 2026 r. trwa rok 2570).
Tę regułę widać w datach dokumentów urzędowych, które obok daty gregoriańskiej podają datę khmerską. Prakas Ministerstwa Pracy i Szkolenia Zawodowego z 18 kwietnia 2024 r., wydany po khmerskim Nowym Roku (13–16 kwietnia), ale przed Visak Bochea (22 maja 2024 r.), ma datę „rok smoka, Chhorsak, B.E. 2567”, czyli 2024 + 543. Prakas tego ministerstwa z 18 września 2025 r. nosi już datę „rok węża, Sappdasak, B.E. 2569”, czyli 2025 + 544.
Dla porównania: rok 2554 ery buddyjskiej trwał od Visak Bochea 2010 r. do Visak Bochea 2011 r.; od niego wziął nazwę nasz archiwalny tekst o święcie Visak Bochea.
Kiedy zmieniają się zwierzę i „sak”?
Zwierzę roku i liczba w cyklu „sak” zmieniają się wcześniej niż numer ery buddyjskiej: w czasie khmerskiego Nowego Roku w połowie kwietnia. Ostatni, trzeci dzień święta nazywa się zresztą Virak Loeng Sak, czyli dosłownie „podniesienie sak”. Przebieg obchodów opisuje artykuł Khmerski Nowy Rok (Chaul Chnam Thmey): kiedy i zwyczaje, to, że Kambodżanie w ciągu roku witają nowy rok aż trzy razy, wyjaśnia tekst ile razy Kambodżanie świętują Nowy Rok, a dlaczego każdy rok ma inną patronkę, opowiada legenda khmerskiego Nowego Roku.
12 zwierząt i 10 „sak”: cykl 60-letni
Każdy rok ma swoje zwierzę z cyklu 12-letniego: szczur (chout), wół (chlov), tygrys (khal), królik (thos), naga lub smok (rorng), wąż (msanh), koń (momee), koza (momae), małpa (vok), kogut (roka), pies (chor) i świnia (kol).
Drugi to 10-letni cykl „sak”, czyli liczebniki od Aekkasak (1) do Samroetthisak (10), który odróżnia lata tego samego zwierzęcia w kolejnych dwunastolatkach. Oba cykle łączą się w cykl 60-letni. Lata 2024–2030 wyglądają tak:
| Rok (od Nowego Roku w kwietniu) | Zwierzę | Sak | Rok ery buddyjskiej (od dnia po Visak Bochea) |
|---|---|---|---|
| 2024 | naga/smok (rorng) | 6, Chhorsak | 2568 |
| 2025 | wąż (msanh) | 7, Sappdasak | 2569 |
| 2026 | koń (momee) | 8, Atthasak | 2570 |
| 2027 | koza (momae) | 9, Nuppasak | 2571 |
| 2028 | małpa (vok) | 10, Samroetthisak | 2572 |
| 2029 | kogut (roka) | 1, Aekkasak | 2573 |
| 2030 | pies (chor) | 2, Tohsak | 2574 |
Kalendarz księżycowy Chhankitek
Tradycyjny kalendarz khmerski (chhankitek, kalendarz księżycowy) jest w rzeczywistości lunisolarny: miesiące wyznacza bieg Księżyca, ale lata muszą się zgadzać z porami roku. Dlatego zwykle ma 12 miesięcy, a co dwa–trzy lata powtarza się ósmy miesiąc, Asat, i rok liczy 13 miesięcy. Tak było w 2023 r.: prakas z 13 lipca 2023 r. ma datę w „pierwszym Asat” (Pathamasat), po którym nastąpił drugi Asat (Tutiyasat). Święta państwowe o stałej dacie wyznacza się według kalendarza gregoriańskiego, a terminy świąt buddyjskich, np. Visak Bochea, Pchum Ben czy Meak Bochea, według kalendarza księżycowego, więc co roku się przesuwają. Ich daty zebraliśmy w artykule święta i festiwale w Kambodży, a tło religijne opisuje tekst o buddyzmie w Kambodży.
Inne ery: Moha Sakaraj i Jolak Sakaraj
Oprócz ery buddyjskiej w dawnych tekstach i inskrypcjach Kambodży spotyka się jeszcze dwie ery:
- Moha Sakaraj („wielka era”, odpowiednik indyjskiej ery Saka) liczy lata od 78 r. n.e.; rok tej ery to rok n.e. minus 78 (w 2026 r. – 1948).
- Jolak Sakaraj („mała era”, Chula Sakarat) liczy lata od 638 r. n.e.; rok tej ery to rok n.e. minus 638 (od kwietnia 2026 r. – 1388).
Najczęstsze pytania
Jaki rok jest w Kambodży w 2026 roku?
Według kalendarza gregoriańskiego 2026. W kalendarzu khmerskim od kwietnia trwa rok konia, ósmy w cyklu sak (Atthasak), a od dnia po Visak Bochea (2 maja 2026 r.) rok 2570 ery buddyjskiej.
Jak przeliczyć rok gregoriański na buddyjski?
Od dnia po święcie Visak Bochea do końca grudnia dodaj 544, a od 1 stycznia do Visak Bochea dodaj 543.
Kiedy zaczyna się rok konia w Kambodży?
W czasie khmerskiego Nowego Roku, w 2026 r. 14 kwietnia, a nie, jak w kalendarzu chińskim, w lutym.
Pierwszą wersję tego artykułu napisał w 2012 r. Stanisław Kozłowski; obecną opracowała Redakcja ABC Kambodża.
Zdjęcie główne: Sam Sith, CC BY 2.0, Wikimedia Commons
Źródła
- Buddhist calendar – Wikipedia (khmerskie nazwy zwierząt i dziesięciu sak; przykład: 2017 = B.E. 2561, rok koguta, Nuppasak).
- ពុទ្ធសករាជ (Era buddyjska) – Wikipedia w języku khmerskim (rok ery liczony od dnia po pełni miesiąca Pisak).
- Chula Sakarat – Wikipedia (początek ery w 638 r. n.e., era Saka od 78 r. n.e.).
- Khmer calendar – Wikipedia (uzupełniająco: miesiąc przestępny co dwa–trzy lata).
- Gregorian–Lunar Calendar Conversion Table 2026 – Hong Kong Observatory (pełnia 1 maja 2026 r.).
- Prakas nr 216/25 w sprawie dni wolnych w 2026 r. (PDF), Ministerstwo Pracy i Szkolenia Zawodowego Kambodży, 18 września 2025 r. (Nowy Rok roku konia, Atthasak, 14–16 kwietnia, Visak Bochea 1 maja 2026 r.; data dokumentu: rok węża, Sappdasak, B.E. 2569).
- Prakas nr 274 w sprawie dni wolnych w 2024 r. (PDF), Ministerstwo Pracy i Szkolenia Zawodowego, 26 września 2023 r. (Nowy Rok roku smoka, Chhorsak, 13–16 kwietnia, Visak Bochea 22 maja 2024 r.).
- Prakas nr 093 z 18 kwietnia 2024 r. (PDF), Ministerstwo Pracy i Szkolenia Zawodowego (data: rok smoka, Chhorsak, B.E. 2567 – nowe zwierzę i sak po Nowym Roku, stary numer ery przed Visak Bochea).
- Prakas nr 194 z 13 lipca 2023 r. (PDF), Ministerstwo Pracy i Szkolenia Zawodowego (data w miesiącu Pathamasat, czyli pierwszym z dwóch miesięcy Asat; rok królika, Panchasak, B.E. 2567).
