Przejdź do treści
Młode kobiety w złotych strojach tanecznych podczas obchodów khmerskiego Nowego Roku

Jak Kambodżanie liczą lata? Era buddyjska i 60-letni cykl

🔄 🗓️
Kambodża Khmerski Nowy Rok

Kambodżanie liczą lata według kalendarza gregoriańskiego i tradycyjnego kalendarza khmerskiego, w którym rok ery buddyjskiej to rok n.e. plus 544 po święcie Visak Bochea, a przed nim plus 543. W 2026 r. Visak Bochea wypadło 1 maja, więc od następnego dnia trwa rok 2570.

Jak przeliczyć rok na erę buddyjską?

Era buddyjska (B.E., khm. Puttha Sakaraj) liczy lata od śmierci Buddy. W Kambodży nowy rok tej ery zaczyna się dzień po pełni w miesiącu Pisak, czyli dzień po święcie Visak Bochea, które upamiętnia narodziny, oświecenie i śmierć Buddy. Rok gregoriański zmienia się natomiast 1 stycznia, dlatego przelicznik zależy od pory roku:

  • od 1 stycznia do dnia Visak Bochea: B.E. = rok n.e. + 543 (np. do 1 maja 2026 r. trwał rok 2569),
  • od dnia po Visak Bochea do 31 grudnia: B.E. = rok n.e. + 544 (od 2 maja 2026 r. trwa rok 2570).

Tę regułę widać w datach dokumentów urzędowych, które obok daty gregoriańskiej podają datę khmerską. Prakas Ministerstwa Pracy i Szkolenia Zawodowego z 18 kwietnia 2024 r., wydany po khmerskim Nowym Roku (13–16 kwietnia), ale przed Visak Bochea (22 maja 2024 r.), ma datę „rok smoka, Chhorsak, B.E. 2567”, czyli 2024 + 543. Prakas tego ministerstwa z 18 września 2025 r. nosi już datę „rok węża, Sappdasak, B.E. 2569”, czyli 2025 + 544.

Dla porównania: rok 2554 ery buddyjskiej trwał od Visak Bochea 2010 r. do Visak Bochea 2011 r.; od niego wziął nazwę nasz archiwalny tekst o święcie Visak Bochea.

Kiedy zmieniają się zwierzę i „sak”?

Zwierzę roku i liczba w cyklu „sak” zmieniają się wcześniej niż numer ery buddyjskiej: w czasie khmerskiego Nowego Roku w połowie kwietnia. Ostatni, trzeci dzień święta nazywa się zresztą Virak Loeng Sak, czyli dosłownie „podniesienie sak”. Przebieg obchodów opisuje artykuł Khmerski Nowy Rok (Chaul Chnam Thmey): kiedy i zwyczaje, to, że Kambodżanie w ciągu roku witają nowy rok aż trzy razy, wyjaśnia tekst ile razy Kambodżanie świętują Nowy Rok, a dlaczego każdy rok ma inną patronkę, opowiada legenda khmerskiego Nowego Roku.

12 zwierząt i 10 „sak”: cykl 60-letni

Każdy rok ma swoje zwierzę z cyklu 12-letniego: szczur (chout), wół (chlov), tygrys (khal), królik (thos), naga lub smok (rorng), wąż (msanh), koń (momee), koza (momae), małpa (vok), kogut (roka), pies (chor) i świnia (kol).

Drugi to 10-letni cykl „sak”, czyli liczebniki od Aekkasak (1) do Samroetthisak (10), który odróżnia lata tego samego zwierzęcia w kolejnych dwunastolatkach. Oba cykle łączą się w cykl 60-letni. Lata 2024–2030 wyglądają tak:

Rok (od Nowego Roku w kwietniu) Zwierzę Sak Rok ery buddyjskiej (od dnia po Visak Bochea)
2024 naga/smok (rorng) 6, Chhorsak 2568
2025 wąż (msanh) 7, Sappdasak 2569
2026 koń (momee) 8, Atthasak 2570
2027 koza (momae) 9, Nuppasak 2571
2028 małpa (vok) 10, Samroetthisak 2572
2029 kogut (roka) 1, Aekkasak 2573
2030 pies (chor) 2, Tohsak 2574

Kalendarz księżycowy Chhankitek

Tradycyjny kalendarz khmerski (chhankitek, kalendarz księżycowy) jest w rzeczywistości lunisolarny: miesiące wyznacza bieg Księżyca, ale lata muszą się zgadzać z porami roku. Dlatego zwykle ma 12 miesięcy, a co dwa–trzy lata powtarza się ósmy miesiąc, Asat, i rok liczy 13 miesięcy. Tak było w 2023 r.: prakas z 13 lipca 2023 r. ma datę w „pierwszym Asat” (Pathamasat), po którym nastąpił drugi Asat (Tutiyasat). Święta państwowe o stałej dacie wyznacza się według kalendarza gregoriańskiego, a terminy świąt buddyjskich, np. Visak Bochea, Pchum Ben czy Meak Bochea, według kalendarza księżycowego, więc co roku się przesuwają. Ich daty zebraliśmy w artykule święta i festiwale w Kambodży, a tło religijne opisuje tekst o buddyzmie w Kambodży.

Inne ery: Moha Sakaraj i Jolak Sakaraj

Oprócz ery buddyjskiej w dawnych tekstach i inskrypcjach Kambodży spotyka się jeszcze dwie ery:

  • Moha Sakaraj („wielka era”, odpowiednik indyjskiej ery Saka) liczy lata od 78 r. n.e.; rok tej ery to rok n.e. minus 78 (w 2026 r. – 1948).
  • Jolak Sakaraj („mała era”, Chula Sakarat) liczy lata od 638 r. n.e.; rok tej ery to rok n.e. minus 638 (od kwietnia 2026 r. – 1388).

Najczęstsze pytania

Jaki rok jest w Kambodży w 2026 roku?

Według kalendarza gregoriańskiego 2026. W kalendarzu khmerskim od kwietnia trwa rok konia, ósmy w cyklu sak (Atthasak), a od dnia po Visak Bochea (2 maja 2026 r.) rok 2570 ery buddyjskiej.

Jak przeliczyć rok gregoriański na buddyjski?

Od dnia po święcie Visak Bochea do końca grudnia dodaj 544, a od 1 stycznia do Visak Bochea dodaj 543.

Kiedy zaczyna się rok konia w Kambodży?

W czasie khmerskiego Nowego Roku, w 2026 r. 14 kwietnia, a nie, jak w kalendarzu chińskim, w lutym.

Pierwszą wersję tego artykułu napisał w 2012 r. Stanisław Kozłowski; obecną opracowała Redakcja ABC Kambodża.

Zdjęcie główne: Sam Sith, CC BY 2.0, Wikimedia Commons

Źródła

Tagi

Kambodża Khmerski Nowy Rok
👤

Redakcja portalu ABC Kambodża: piszemy o Kambodży od 2009 roku, fakty praktyczne sprawdzamy w źródłach urzędowych. Kim jesteśmy i jak pracujemy

📬

Podobał się artykuł?

Napisz do nas lub subskrybuj nasz kanał RSS, aby nie przegapić nowych publikacji.