„Wrogowie publiczni” (Enemies of the People, 2009) to dokument Roba Lemkina i Theta Sambatha, w którym sprawcy zbrodni Czerwonych Khmerów, z Nuon Cheą na czele, mówią o nich przed kamerą. W Polsce pokazano go w 2010 r. w Krakowie i na festiwalu Pięć Smaków.
O czym jest film „Wrogowie publiczni”?
„Wrogowie publiczni” to brytyjsko-kambodżański film dokumentalny z 2009 r. (94 min, w językach khmerskim i angielskim). Kambodżański dziennikarz Thet Sambath, którego rodzina zginęła za rządów Czerwonych Khmerów, przez lata szukał sprawców zbrodni z „pól śmierci”. Nie szukał zemsty, lecz odpowiedzi na pytanie, dlaczego do nich doszło. Zdobył zaufanie zwykłych żołnierzy, którzy wykonywali egzekucje, i Nuon Chei, „Brata nr 2” i głównego ideologa reżimu, i nakłonił ich do przerwania wieloletniego milczenia przed kamerą.
Najważniejsze dane o filmie
- Reżyseria: Rob Lemkin (Wielka Brytania) i Thet Sambath (Kambodża).
- Premiera: listopad 2009 r., festiwal IDFA w Amsterdamie, gdzie film trafił do pierwszej dziesiątki plebiscytu publiczności (oficjalna strona filmu).
- Nagrody: m.in. Nagroda Specjalna Jury w konkursie dokumentalnym World Cinema na festiwalu Sundance (2010), Srebrny Róg na 50. Krakowskim Festiwalu Filmowym (2010), nagroda za najlepszy dokument na festiwalu w Hongkongu (2010), nagroda Human Rights Watch im. Nestora Almendrosa (2010) i News & Documentary Emmy za dziennikarstwo śledcze (Outstanding Investigative Journalism – Long Form; 1 października 2012 r., według ICFJ). W 2011 r. film znalazł się na krótkiej liście kandydatów do Oscara za najlepszy pełnometrażowy dokument (POV/PBS).
- Polskie pokazy w 2010 r.: Krakowski Festiwal Filmowy oraz 4. Festiwal Filmowy Pięć Smaków w Warszawie (26 października – 1 listopada 2010 r., sekcja „Nowe Kino Azji”).
- Trybunał ECCC: sąd chciał wykorzystać nagrania jako dowód; twórcy odmówili ich przekazania, powołując się na obietnicę poufności złożoną rozmówcom.
Co stało się z Nuon Cheą?
Nuon Chea, główny ideolog Czerwonych Khmerów, został skazany przez trybunał ECCC na dożywocie w 2014 r. za zbrodnie przeciwko ludzkości, a w 2018 r. ponownie, m.in. za ludobójstwo Wietnamczyków i Czamów. Zmarł 4 sierpnia 2019 r. w wieku 93 lat, w trakcie apelacji od drugiego wyroku. Przebieg procesów i wyroki dla pozostałych przywódców opisuje artykuł proces przywódców Czerwonych Khmerów – wyroki ECCC. Trybunał osądził tylko kilku najwyższych przywódców, więc większość wykonawców zbrodni, także tych, którzy mówią w filmie, nigdy nie stanęła przed sądem.
Gdzie szukać więcej o tej epoce?
Ślady zbrodni najlepiej oddaje Muzeum Tuol Sleng (S-21) w Phnom Penh, a historię jednego z nielicznych ocalałych z tego więzienia artykuł o malarzu Vann Nathu. Polskie książki o Czerwonych Khmerach, m.in. reportaż „Uśmiech Pol Pota”, zebraliśmy w zestawieniu książki o Kambodży po polsku.
Najczęstsze pytania
Gdzie obejrzeć film „Wrogowie publiczni”?
Według oficjalnej strony filmu (stan na październik 2026 r.) można go kupić na DVD lub pobrać w serwisie iTunes; strona umożliwia też zamówienie pokazu.
Kto nakręcił „Wrogów publicznych”?
Kambodżański dziennikarz Thet Sambath i brytyjski dokumentalista Rob Lemkin. Sambath przez lata zdobywał zaufanie byłych członków reżimu, zanim zgodzili się mówić przed kamerą.
Jakie nagrody zdobył film?
M.in. Nagrodę Specjalną Jury na festiwalu Sundance (2010), Srebrny Róg na Krakowskim Festiwalu Filmowym (2010) i News & Documentary Emmy za dziennikarstwo śledcze (2012, według ICFJ).
Zdjęcie główne: Extraordinary Chambers in the Courts of Cambodia (ECCC), CC BY 2.0, Wikimedia Commons
Źródła
- Wrogowie publiczni – karta filmu, 4. Festiwal Filmowy Pięć Smaków (2010) (reżyseria, rok, czas trwania, sekcja, nagrody z 2010 r.).
- 4. Festiwal Filmowy Pięć Smaków – archiwum festiwalu (daty i miejsca edycji 2010).
- Enemies of the People – oficjalna strona filmu (DVD, pobranie, pokazy).
- Nuon Chea – profil oskarżonego, ECCC (wyroki z 2014 i 2018 r., data śmierci).
- Awards – oficjalna strona filmu Enemies of the People (Internet Archive, 18.05.2011) (IDFA Amsterdam 2009, Sundance 2010, Srebrny Róg Kraków 2010, Hongkong 2010, Human Rights Watch 2010).
- 2011 Knight International Journalism Award Winner Receives Emmy Award – International Center for Journalists (ICFJ), 2.10.2012 (Internet Archive; Emmy w kategorii Outstanding Investigative Journalism – Long Form dla Theta Sambatha za „Enemies of the People”).
- Unprecedented Investigation into Cambodia’s „Killing Fields” – informacja prasowa POV/PBS, 2011 (Internet Archive) (premiera telewizyjna w USA 12.07.2011, krótka lista Oscarów 2011, lista nagród z 2010 r.).
- Enemies of the People (film) – Wikipedia (uzupełniająco: stanowisko wobec ECCC).
