Norodom Sihanouk (1922–2012) był królem Kambodży w latach 1941–1955 i 1993–2004 i doprowadził kraj do niepodległości w 1953 r. Zmarł 15 października 2012 r. w Pekinie, a rocznica jego śmierci jest w Kambodży dniem wolnym od pracy.
Kim był Norodom Sihanouk?
Norodom Sihanouk to najważniejszy kambodżański polityk XX w., nazywany „Królem Ojcem” (ojcem obecnego króla i, w oficjalnej narracji, ojcem niepodległości). Urodził się 31 października 1922 r. w Phnom Penh. Był kolejno królem, premierem, szefem państwa, przywódcą rządu na wygnaniu i znów królem. Dla jednych był bohaterem niepodległości, dla innych politykiem, który rządził autorytarnie i w 1970 r. poparł Czerwonych Khmerów. Kontekst epoki kolonialnej opisujemy w artykule kolonializm francuski w Kambodży.
Najważniejsze daty
| Rok | Wydarzenie |
|---|---|
| 1922 | Urodził się 31 października w Phnom Penh |
| 1941 | Francuskie władze kolonialne osadzają go na tronie; koronacja 3 maja |
| 1953 | 9 listopada Kambodża uzyskuje pełną niepodległość od Francji (przejęcie dowództwa nad armią; niepodległość ogłoszono już 13 marca 1945 r. pod okupacją japońską) |
| 1955 | 2 marca abdykuje na rzecz ojca, Norodoma Suramarita, i tworzy ruch Sangkum; zostaje premierem |
| 1960–1970 | Po śmierci ojca obejmuje funkcję szefa państwa, bez korony |
| 1970 | 18 marca parlament odwołuje go podczas pobytu za granicą; władzę przejmuje gen. Lon Nol, a Sihanouk z Pekinu wspiera Czerwonych Khmerów |
| 1975–1976 | Formalna głowa państwa Czerwonych Khmerów; w kwietniu 1976 r. rezygnuje i do 1979 r. przebywa w areszcie domowym |
| 1982–1991 | Przewodniczy koalicyjnemu rządowi na wygnaniu (CGDK), uznawanemu wtedy przez ONZ |
| 1991 | W listopadzie, po porozumieniach paryskich, wraca do Phnom Penh |
| 1993 | 24 września, po wyborach pod nadzorem ONZ, ponownie zostaje królem |
| 2004 | 7 października abdykuje; królem zostaje syn, Norodom Sihamoni |
| 2012 | Umiera 15 października w Pekinie, w wieku 89 lat |
Władca niepodległości (1941–1970)
Francuzi osadzili 18-letniego Sihanouka na tronie w 1941 r., licząc na posłusznego monarchę. Tymczasem to on doprowadził do uzyskania pełnej niepodległości 9 listopada 1953 r.; jej symbolem jest Pomnik Niepodległości w Phnom Penh, którego architektem był Vann Molyvann; pomnik zainaugurowano 9 listopada 1962 r. W 1955 r. abdykował na rzecz ojca, aby jako przywódca ruchu Sangkum rządzić krajem jako polityk, a od 1960 r. był szefem państwa. Ogłosił neutralność Kambodży w zimnej wojnie, ale rządził autorytarnie: po chłopskiej rebelii w Samlaut w 1967 r. oskarżył o jej podżeganie lewicowych deputowanych, m.in. Khieu Samphana, który uciekł wtedy do partyzantki komunistycznej.
Obalenie, wygnanie i Czerwoni Khmerzy (1970–1991)
18 marca 1970 r. Zgromadzenie Narodowe odwołało Sihanouka z funkcji szefa państwa, gdy przebywał za granicą, a władzę przejął generał Lon Nol. Sihanouk oskarżał o udział w przewrocie Stany Zjednoczone. Z Pekinu wezwał rodaków do walki z nowym rządem i sprzymierzył się z Czerwonymi Khmerami. Po ich zwycięstwie w 1975 r. był głową państwa bez realnej władzy, w 1976 r. zrezygnował i do 1979 r. przebywał w areszcie domowym. W latach 1975–1979 z rąk reżimu, z głodu, chorób i wyczerpania zginęło ok. 1,7 mln osób, czyli ponad jedna piąta ludności kraju. Część przywódców reżimu, w tym dawny przeciwnik Sihanouka Khieu Samphan, została skazana dopiero w procesach przed trybunałem ECCC. W latach 80. Sihanouk przewodził koalicyjnemu rządowi na wygnaniu, a po porozumieniach paryskich wrócił w 1991 r. do Phnom Penh. Najważniejsze daty tej epoki zebraliśmy w kalendarium dziejów Kambodży.
Drugie panowanie i abdykacja (1993–2004)
Po wyborach zorganizowanych przez ONZ w 1993 r. przywrócono monarchię konstytucyjną, a Sihanouk 24 września 1993 r. ponownie objął tron, tym razem jako monarcha bez władzy wykonawczej. W październiku 2004 r. abdykował na rzecz syna, Norodoma Sihamoniego, obecnego króla Kambodży. Jego wieloletnią żoną była Norodom Monineath, Królowa Matka, której urodziny są świętem państwowym (urodziny Królowej Matki, 18 czerwca). W 2004 r. Sihanouk publicznie poparł małżeństwa osób tej samej płci, o czym piszemy w tekście Sihanouk o małżeństwach jednopłciowych.
Sihanouk był też artystą: komponował muzykę oraz produkował i reżyserował filmy fabularne. Według „The Phnom Penh Post” nakręcił ok. 50 filmów, poczynając od „Apsary” z 1966 r., i często był w nich jednocześnie producentem, reżyserem, scenarzystą, kompozytorem i aktorem.
Gdzie spoczywają prochy Sihanouka?
Ciało Sihanouka sprowadzono z Pekinu do Pałacu Królewskiego w Phnom Penh 17 października 2012 r., a 4 lutego 2013 r. spalono je w krematorium Veal Preah Meru obok pałacu. Następnego dnia część prochów rozsypano na rzece u zbiegu Mekongu, Tonle Sap i Bassac (Chaktomuk), a 7 lutego 2013 r. pozostałe prochy w trzech urnach przeniesiono do Sali Tronowej. Sihanouk zapisał, że chce spocząć w stupie swojej córki, księżniczki Kanthy Bophy (zm. 1952), i w lipcu 2014 r. jego prochy złożono w tej stupie na terenie Srebrnej Pagody przy Pałacu Królewskim: 11 lipca, w ogłoszony z tej okazji jednorazowy dzień wolny, urnę przeniesiono w kondukcie ulicami Phnom Penh, a 12 lipca złożono ją w stupie („The Cambodia Daily”, 18.06 i 12.07.2014).
Dzień Pamięci Króla Ojca – 15 października
Dzień Pamięci Króla Ojca Norodoma Sihanouka to święto państwowe obchodzone co roku 15 października, w rocznicę jego śmierci, ustanowione po 2012 r. W oficjalnym wykazie płatnych dni wolnych na 2026 r. (prakas Ministerstwa Pracy i Szkolenia Zawodowego nr 216/25 z 18 września 2025 r.) 15 października jest dniem wolnym; tak samo w kalendarzu na 2027 r. przyjętym subdekretem rządu nr 198 z 16 września 2026 r. Dzień ten wypada w 2026 r. w czwartek, a w 2027 r. w piątek. Uroczystości odbywają się w kraju i w ambasadach Kambodży za granicą, a w 2013 r. w Phnom Penh odsłonięto pomnik Sihanouka.
Data urodzin Sihanouka, 31 października, nie jest dniem wolnym od pracy. Tego samego miesiąca, 29 października, przypada natomiast rocznica koronacji jego syna, króla Sihamoniego, która jest dniem wolnym.
Najczęstsze pytania
Kiedy zmarł Norodom Sihanouk?
15 października 2012 r. w Pekinie, w wieku 89 lat. Od tamtej pory 15 października obchodzi się w Kambodży Dzień Pamięci Króla Ojca.
Czy 15 października to w Kambodży dzień wolny?
Tak. Dzień Pamięci Króla Ojca jest na liście płatnych dni wolnych na 2026 i 2027 r.; 15 października 2026 r. to czwartek, a 15 października 2027 r. piątek. Urzędy są wtedy zamknięte.
Gdzie pochowano Norodoma Sihanouka?
Jego ciało spalono 4 lutego 2013 r. w Phnom Penh. Część prochów rozsypano u zbiegu Mekongu, Tonle Sap i Bassac, a resztę 12 lipca 2014 r. złożono w stupie jego córki, księżniczki Kanthy Bophy, przy Srebrnej Pagodzie na terenie Pałacu Królewskiego.
Ile razy Sihanouk był królem?
Dwa razy: w latach 1941–1955 i 1993–2004. Pomiędzy panowaniami rządził jako premier i szef państwa, a w latach 1970–1991 przebywał głównie na wygnaniu lub w areszcie.
Pierwszą wersję tego artykułu napisał w 2012 r. Stanisław Kozłowski; obecną opracowała Redakcja ABC Kambodża.
Zdjęcie główne: Remi Jouan, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
Źródła
- Commemoration Day of King Father Norodom Sihanouk in Cambodia – Royal Embassy of Cambodia in London (Dzień Pamięci 15 października, pomnik z 2013 r.).
- Prakas nr 216/25 w sprawie dni wolnych w 2026 r. (PDF), Ministerstwo Pracy i Szkolenia Zawodowego Kambodży, 18 września 2025 r.
- Cambodia Has 22 Public Holidays in 2027 – Cambodianess, 19.09.2026 (subdekret z 16.09.2026: dni wolne 2027 r., w tym Dzień Pamięci Króla Ojca w październiku).
- Royal ashes scattered on the river – The Phnom Penh Post, 6 lutego 2013 r. (Internet Archive) (kremacja 4 lutego 2013 r., rozsypanie części prochów na Chaktomuk).
- Sihanouk’s ashes enter the Royal Palace – The Phnom Penh Post, 8 lutego 2013 r. (Internet Archive) (urny w Sali Tronowej, życzenie spoczynku w stupie Kanthy Bophy).
- Cambodia film makers aim to rebuild tattered image – The Phnom Penh Post, 23 sierpnia 2007 r. (Internet Archive) (ok. 50 filmów Sihanouka, pierwszy „Apsara” z 1966 r.).
- Khieu Samphan – profil oskarżonego, ECCC (wyrok wobec dawnego deputowanego z czasów Sangkumu).
- Cambodian Genocide Program – Uniwersytet Yale (liczba ofiar reżimu).
- The Struggle for Independence – Cambodia: A Country Study, Library of Congress (red. Russell R. Ross, 1987), kopia countrystudies.us (przejęcie dowództwa nad armią i Dzień Niepodległości 9 listopada 1953 r.; ogłoszenie niepodległości 13 marca 1945 r. opisuje poprzedni rozdział).
- The enigma of the Independence Monument – The Phnom Penh Post, 7 listopada 2003 r. (Internet Archive) (Vann Molyvann jako architekt, inauguracja pomnika 9 listopada 1962 r.).
- King’s Ashes Make Ceremonious Final Journey – The Cambodia Daily, 12 lipca 2014 r. (Internet Archive) (kondukt z prochami 11 lipca 2014 r., złożenie w stupie przy Srebrnej Pagodzie w sobotę 12 lipca).
- Holiday Marks Interring of King Father’s Ashes – The Cambodia Daily, 18 czerwca 2014 r. (Internet Archive) (jednorazowy dzień wolny 11 lipca 2014 r., złożenie prochów w Srebrnej Pagodzie).
- Norodom Sihanouk – Wikipedia (uzupełniająco: daty panowań, abdykacji i powrotu).
.JPG){kind=link}