Przejdź do treści
Mangusta jawajska idąca po kamiennej płycie

Opowieść o kobiecie i manguście: khmerska bajka

🔄 🗓️
Kambodża Społeczeństwo Kambodży Newsy z Kambodży

Opowieść o kobiecie i manguście to wersja wędrownej bajki z indyjskiej Pańczatantry, opowiadana w Kambodży, którą opublikowaliśmy w 2011 r.: matka zabija wierną mangustę, sądząc, że skrzywdziła jej synka, choć zwierzę walczyło z wężem. Przestrzega przed pochopnym osądem.

Treść opowieści

Przytaczamy wersję opowiadaną w Kambodży, którą opublikowaliśmy w 2011 r. jako khmerską opowieść ludową. To przekaz ustny, a nie przekład tekstu z konkretnej drukowanej antologii. Rozgrywa się w wiejskim domu, a jej bohaterami są matka, niemowlę i oswojona mangusta.

W pewnej małej wiosce żyła skromna rodzina: mąż, żona i trzymiesięczny chłopiec. Domownikiem była także mangusta, przyjaciel domu. Żyli szczęśliwie w małym domku krytym strzechą.

Pewnego dnia żona wyprawiła męża do pracy w polu, nakarmiła dziecko i zaczęła się bawić z synkiem i mangustą. Chłopczyk zasnął, a matka ułożyła go w hamaku i poszła do swoich obowiązków. Mangusta czujnie strzegła śpiącego malca.

W pewnym momencie kobieta poszła do sąsiadów pożyczyć „chang-eh” (khm. ចង្អេរ, wym. cɑŋʔee), płaski kosz pleciony z bambusowych listewek, w którym wieje się i przesiewa ryż. Wiedziała, że mangusta popilnuje synka. Rozmowa z sąsiadami przeciągnęła się jednak i kobieta została poza domem dłużej.

Tymczasem do domu niepostrzeżenie wpełzł jadowity wąż. Owinął się wokół liny hamaka i podążał w kierunku dziecka. Czujna mangusta zauważyła go i bohatersko zaatakowała, ale wąż zdążył już wpuścić jad i uśmiercił chłopca, zanim mangusta go pokonała.

Mangusta, cała we krwi przeciwnika, wybiegła z domu, by zwrócić uwagę kobiety. Gdy ta zobaczyła zakrwawione zwierzę, uznała, że to ono skrzywdziło jej dziecko. Wściekła, bez zastanowienia, chwyciła duży kij i zabiła mangustę.

Gdy chwilę później znalazła w domu martwego synka, a pod hamakiem zakrwawionego węża, zrozumiała, jaki dramat się rozegrał i jak wielki błąd popełniła, obwiniając zaprzyjaźnioną mangustę. Przez impulsywność straciła nie tylko dziecko, ale też zwierzę, które było prawdziwym przyjacielem rodziny.

Jaki jest morał?

Opowieść przestrzega przed impulsywnością i działaniem w gniewie, zanim pozna się prawdę.

Skąd pochodzi ta opowieść?

Opowieść o kobiecie i manguście wywodzi się z indyjskiej Pańczatantry, sanskryckiego zbioru bajek, gdzie nosi tytuł „Braman i mangusta”. W katalogu bajek Aarnego–Thompsona–Uthera to typ 178A. Językoznawca Murray B. Emeneau nazwał jej wędrówkę z Indii do Walii jednym z najlepiej udokumentowanych przypadków przenikania bajek między kulturami:

  • Na Zachód trafiła przez przekłady arabskie („Kalila i Dimna”), perskie, hebrajskie, greckie i łacińskie. Jej wariantem jest walijska legenda o Llywelynie i psie Gelercie.
  • Na Wschód rozeszła się w kilkunastu wersjach chińskich i dalej, od Mongolii po Malezję.

Czym wersja khmerska różni się od indyjskiej?

Przytoczona wersja opowiadana w Kambodży różni się od indyjskiej przede wszystkim zakończeniem. W Pańczatantrze mangusta zabija węża, zanim ten dosięgnie dziecka: niemowlę przeżywa, a ginie tylko niesłusznie oskarżone zwierzę. W przytoczonej wersji z Kambodży wąż zdąży ukąsić chłopca, więc matka traci i dziecko, i przyjaciela domu. Zmienia się też tło: w miejsce bramina i jego żony występuje kambodżańska rodzina z wioski, a dziecko śpi w hamaku, co opisujemy w artykule Hamaki w Kambodży: sen na wsi i bezpieczeństwo niemowląt.

Inne khmerskie opowieści znajdziesz w artykułach Legenda Phnom Sampeau: krokodyl, statek i wzgórza Battambang i Legenda khmerskiego Nowego Roku – Kabil Maha Brahma, a o dawnej sztuce opowiadania legend w tekście Sbek Thom – khmerski teatr cieni w Kambodży.

Najczęstsze pytania

Jaki jest morał opowieści o kobiecie i manguście?

Nie działaj w gniewie, zanim poznasz prawdę. Matka zabija mangustę, bo widzi krew na jej sierści, i dopiero potem odkrywa, że zwierzę walczyło z wężem w obronie dziecka.

Skąd pochodzi ta opowieść?

Z indyjskiej Pańczatantry, gdzie nosi tytuł „Braman i mangusta” (typ ATU 178A). Stamtąd rozeszła się na zachód, aż do Walii, i na wschód, do Chin i Azji Południowo-Wschodniej.

Pierwszą wersję tego artykułu napisała w 2011 r. Patrycja Bałabańska; obecną opracowała Redakcja ABC Kambodża.

Zdjęcie główne: Chung Bill Bill, CC BY 2.0, Wikimedia Commons

Źródła

Tagi

Kambodża Społeczeństwo Kambodży Newsy z Kambodży Bajki i legendy
👤

Redakcja portalu ABC Kambodża: piszemy o Kambodży od 2009 roku, fakty praktyczne sprawdzamy w źródłach urzędowych. Kim jesteśmy i jak pracujemy

📬

Podobał się artykuł?

Napisz do nas lub subskrybuj nasz kanał RSS, aby nie przegapić nowych publikacji.