Według khmerskiej legendy o królu Rajakoli i księżniczce Rumsay Sok wzgórza ok. 15 km drogą na południowy zachód od Battambang to skamieniałe postaci z opowieści: Phnom Sampeau to statek króla, Phnom Kropeu krokodyl, a mniejsze wzniesienia kura i kaczka.
Wzgórza z legendy w skrócie
Legenda, znana po khmersku jako opowieść o Rajakoli i Rumsay Sok, tłumaczy nazwy kilku wzniesień w dystrykcie Banan w prowincji Battambang:
- Phnom Sampeau (Phnom Sampov, „Góra Statku”): skamieniały statek króla,
- Phnom Kropeu („Góra Krokodyla”): skamieniały krokodyl Athuna,
- Phnom Trung Moan i Phnom Trung Tea: kura i kaczka wyrzucone za burtę,
- Phnom Rumsay Sok („Góra Rozpuszczonych Włosów”): miejsce, w którym księżniczka sięgnęła do swoich włosów.
Zakochany król
Był sobie król o imieniu Rajakola, którego królestwo rozciągało się wzdłuż gór Dangrek. Zakochał się w pięknej dziewczynie o imieniu Sovann Masa, pochodzącej z ubogiej, chłopskiej rodziny.
Przyjaciółka krokodyla
Zwierzęcym pupilem Sovann Masy był wielki krokodyl Athuna. Kiedyś dziewczyna znalazła w lesie jajo i przyniosła je do domu. Wkrótce wykluł się z niego krokodylek, którego zrobiło się jej żal, więc go zatrzymała. Z małego krokodyla wyrósł potężny Athuna, który miał magiczną moc i był gotów spełnić każde życzenie swojej opiekunki.
Księżniczka o magicznych włosach
Po pewnym czasie król uznał, że córka ubogiej rodziny nie jest odpowiednią kandydatką na królową, i zaczął szukać innej kobiety. W odległym królestwie poznał księżniczkę Preah Neang Rumsay Sok. Miała czarodziejskie włosy: wystarczyło, że przeczesała je palcami, a spełniało się każde jej życzenie. Gdyby zechciała, morze by wyschło, a równina zanurzyła się w wodzie.
Swaty
Rodzice króla Rajakoli wysłali list do ojca Preah Neang Rumsay Sok z prośbą, aby jego córka została żoną ich syna. Propozycja została przyjęta, a Rajakola polecił swoim ludziom przygotować prezenty i statek do podróży po narzeczoną.
Zemsta Sovann Masy
Gdy dowiedziała się o tym Sovann Masa, rozgniewała się i kazała krokodylowi zatopić statek po drodze. Athuna popłynął do statku. Kiedy był już blisko, Rajakola poznał go i zawołał: „Hej, Athuna, przecież się znamy, nie możesz zrobić mi nic złego!”. „Słucham tylko tego, kto mnie karmi” – odparł krokodyl.
Wszyscy na statku byli przerażeni. Wyrzucili za burtę wszystkie zapasy, nawet kurę i kaczkę w klatce, aby nakarmić Athunę, ale krokodyl nie był zainteresowany jedzeniem.
Gdy morze wysycha
Rajakoli nie pozostało nic innego, jak modlić się o ratunek. Modlitwa została wysłuchana: anioł ostrzegł Preah Neang Rumsay Sok o niebezpieczeństwie, w jakim znalazł się jej narzeczony. Księżniczka natychmiast sięgnęła do włosów i zażyczyła sobie, aby morze zamieniło się w suchy ląd.
Tak też się stało, zanim krokodyl zdążył dosięgnąć statku: Athuna utknął w ziemi i padł. Jego cielsko zamieniło się w górę Phnom Kropeu, a gdy jeszcze próbował się wydostać, uderzeniem ogona i ostatnim oddechem utworzył dwa jeziora: Krokodyli Ogon i Krokodyli Nos. Osiadły na lądzie statek Rajakoli zmienił się w górę Phnom Sampeau, a kura i kaczka w pobliskie wzgórza Phnom Trung Moan i Phnom Trung Tea. Rajakola i jego ludzie ruszyli dalej pieszo, a w miejscu, w którym księżniczka sięgnęła do włosów, wyrosła góra Phnom Rumsay Sok.
Podobne opowieści, w których krajobraz i zwyczaje mają baśniowe pochodzenie, znajdziesz w tekstach opowieść o kobiecie i manguście i legenda khmerskiego Nowego Roku.
Co zobaczyć na Phnom Sampeau?
Phnom Sampeau to wapienne wzgórze o wysokości ok. 100 m, ok. 15 km drogą na południowy zachód od centrum Battambang (od targu Psar Nat), przy drodze krajowej nr 57, prowadzącej do Pailin. Na miejscu można zobaczyć:
- świątynię i stupy na szczycie, widoczne z daleka (na zdjęciu); wejście na górę i zwiedzanie zajmują ok. godziny,
- jaskinie z posągami Buddy i pustelnię na zboczu,
- „jaskinie śmierci”, w których Czerwoni Khmerzy w latach 1975–1979 mordowali ludzi i wrzucali ich ciała przez otwór w stropie; dziś stoi tam pomnik z ludzkimi kośćmi i złoty posąg leżącego Buddy,
- makaki, które żerują na bananach zostawianych przez pielgrzymów, podobnie jak małpy przy Wat Phnom w Phnom Penh,
- wieczorny wylot nietoperzy: w jaskini Ta Rumm na zboczu wzgórza żyje kolonia blisko 2 mln nietoperzy z gatunku Mops plicatus, opisana w 2026 r. przez badaczy z Institut Pasteur du Cambodge. O zmierzchu nietoperze masowo wylatują z jaskini na żer, a obserwacja tego wylotu jest jedną z atrakcji wzgórza. Zachód słońca wypada tu przez cały rok między ok. 17.40 a 18.40, więc warto zostać u podnóża do wieczora.
Nietoperzy ani ich odchodów nie dotykaj: mogą przenosić wściekliznę i inne choroby odzwierzęce. Co zrobić po ugryzieniu lub zadrapaniu przez zwierzę, opisujemy w poradniku zdrowie w Kambodży.
Ile kosztuje wstęp i jak dojechać z Battambang?
Według przewodnika Wikivoyage (stan na październik 2026 r.) wstęp na Phnom Sampeau kosztuje 3 USD, a bilet obejmuje też świątynię Wat Banan; aktualną cenę podaje kasa u podnóża wzgórza. Tuk-tuk z centrum Battambang na wzgórze i z powrotem kosztuje ok. 10 USD, a wycieczka łączona z innymi miejscami w okolicy ok. 12–15 USD; cenę kursu ustal z kierowcą przed jazdą. Od targu Psar Nat do podnóża wzgórza jest ok. 15 km drogą nr 57 w stronę Pailin (ok. 15 minut samochodem według OSRM, tuk-tukiem zwykle niecałe pół godziny); kurs warto umówić z kierowcą tak, by poczekał do wylotu nietoperzy.
Droga nr 57 prowadzi dalej do Pailin, prowincji przy granicy z Tajlandią, o której piszemy w tekście o Narodowym Dniu Kultury i festiwalu w Pailin.
Najczęstsze pytania
Jak powstały wzgórza koło Battambang według legendy?
Księżniczka Rumsay Sok magicznymi włosami osuszyła morze, zanim krokodyl Athuna dopadł statek króla Rajakoli. Krokodyl, osiadły na lądzie statek oraz kura i kaczka zamieniły się we wzgórza.
Gdzie leży Phnom Sampeau?
Ok. 15 km drogą na południowy zachód od centrum Battambang, przy drodze nr 57 do Pailin, w dystrykcie Banan. W pobliżu wznosi się Phnom Kropeu, „Góra Krokodyla”.
Czy na Phnom Sampeau warto pojechać?
Tak, zwłaszcza łącząc legendę z historią: na wzgórzu zobaczysz świątynię na szczycie, jaskinie z posągami Buddy i „jaskinie śmierci” z czasów Czerwonych Khmerów, upamiętnione pomnikiem z kośćmi ofiar.
Zdjęcie główne: Christophe95, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Źródła
- ភ្នំសំពៅ (Phnom Sampov) – Wikipedia w języku khmerskim (położenie przy drodze nr 57, wysokość, dystrykt Banan, legenda o Rajakoli i Rumsay Sok, okoliczne wzgórza).
- Killing caves of Phnom Sampeau – Wikipedia (jaskinie śmierci, pomniki, makaki i nietoperze).
- Battambang – Wikivoyage (jaskinie z posągami Buddy, czas zwiedzania, cena biletu 3 USD z Wat Banan, ceny tuk-tuków; dostęp 2.10.2026).
- Siegers i in., „Discovery of a novel coltivirus in a newly identified Bat Bug Species (Heteroptera: Cimicidae) in Cambodia”, PLOS Neglected Tropical Diseases, 2026 (jaskinia Ta Rumm na Phnom Sampov, kolonia blisko 2 mln nietoperzy Mops plicatus, obserwacja wylotu o zmierzchu, ryzyko chorób odzwierzęcych).
- NOAA Solar Calculator – Global Monitoring Laboratory, NOAA (godziny zachodu słońca w 2026 r. dla współrzędnych Phnom Sampeau, 13,02° N, 103,10° E, strefa UTC+7).
- Battambang – atrakcje: Phnom Sampov, Tourism of Cambodia (wzgórze o wysokości ponad 100 m przy drodze nr 57; sąsiednie wzgórza Phnom Trung Moan, Phnom Trung Tea i Phnom Neang Rum Say Sork związane z ludową legendą o Reach Kol i Neang Rum Say Sork).
- Trasa targ Psar Nat (Battambang) – podnóże Phnom Sampeau, OSRM (ok. 14,7 km drogą, ok. 15 min samochodem; dostęp 2.10.2026).
