Chau Say Tevoda to niewielka hinduistyczna świątynia z przełomu XI i XII wieku (najczęściej łączona z czasami Suryavarmana II), stojąca ok. 500 m za Bramą Zwycięstwa Angkor Thom, naprzeciw bliźniaczego Thommanon. W latach 1998–2008 odbudował ją chiński zespół konserwatorski.
Chau Say Tevoda w skrócie
- Czas powstania: między Baphuonem a Angkor Wat, czyli koniec XI lub pierwsza połowa XII wieku; zwykle łączy się ją z panowaniem Suryavarmana II (1113 – ok. 1150), a późniejsze uzupełnienia z Jayavarmanem VII.
- Położenie: ok. 500 m na wschód od Bramy Zwycięstwa Angkor Thom, po południowej stronie drogi Small Circuit, naprzeciw Thommanon.
- Mur: z laterytu, ok. 40 na 50 m; zachowała się tylko jego podstawa.
- Odbudowa: chiński zespół konserwatorski, 1998–2008.
- Wstęp: Angkor Pass, 37 USD za 1 dzień, 62 USD za 3 dni, 72 USD za 7 dni (stan na 2026 r.); Angkor Enterprise wymienia Chau Say Tevoda wśród obiektów trasy Small Circuit.
- Czas zwiedzania: 15–30 minut.
- Odległość: ok. 13 km drogą od centrum Siem Reap (Stary Targ); samochodem ok. 15–20 minut według wyznaczania trasy OpenStreetMap (OSRM), stan na 2026 r.
Czym różni się od Thommanon?
Obie świątynie stoją naprzeciw siebie po dwóch stronach drogi wychodzącej z Bramy Zwycięstwa, mają podobny plan i styl bliski Angkor Wat, dlatego zwykle łączy się je w jednym przystanku. Różnice:
- Gopury i biblioteki: Chau Say Tevoda ma cztery gopury i dwie biblioteki, Thommanon dwie gopury i jedną bibliotekę.
- Stan zachowania: Thommanon zachowała się lepiej; Chau Say Tevoda długo była rozsypiskiem bloków i dziś w dużej części jest rekonstrukcją.
- Dekoracja: w Chau Say Tevoda ornament pokrywa każdą wolną powierzchnię, a dewaty są żywsze w ruchu; Thommanon ma czystszą, bardziej architektoniczną dekorację.
Plan świątyni
Plan Chau Say Tevoda czyta się wzdłuż osi wschód–zachód:
- Ścieżka na słupach: od wschodu prowadzi do świątyni podniesiona kamienna ścieżka na trzech rzędach słupów, z krzyżowym tarasem; to późniejsze uzupełnienie.
- Gopura wschodnia: z trzema przejściami, podobna do bramy Thommanon.
- Mandapa: długa sala zgromadzeń (6,8 na 3,6 m), dziś bez sklepienia, z rozetami wyrytymi w kamieniu.
- Prasat: wieża sanktuarium z komorą o boku 2,8 m; zachowała część trzech z czterech kondygnacji.
- Gopura zachodnia.
Po bokach osi stoją gopura północna i południowa oraz dwie biblioteki, otwarte na zachód; z nich zostały głównie cokoły i fragmenty murów.
Odbudowa z rozsypanych bloków
Przez długi czas Chau Say Tevoda była świątynią w dużej części rozsypaną; według Maurice’a Glaize’a do zawalenia się części murów doprowadziły podwójne drewniane belki osadzone w kamiennej konstrukcji. Chiński zespół konserwatorski (Chinese Government Team for Safeguarding Angkor) odbudowywał ją od 1998 do 2008 roku (Xinhua, 2019), wykorzystując bloki rozrzucone wokół świątyni. Ten sam zespół zajął się następnie Ta Keo. Dzięki temu łatwiej dziś odczytać plan całości, choć duża jej część to rekonstrukcja blok po bloku.
Płaskorzeźby i dewaty
Większość reliefów ucierpiała z powodu czasu i wandali. Na frontonie bramy wschodniej, na południe od bocznego przejścia, zachowała się scena z Ramajany: walka króla małp Valina z jego bratem Sugriwą; na północ od niej widać kolejne sceny z małpami. Sceny śiwaickie i wisznuickie przeplatają się tu ze sobą: na frontonach złożonych na ziemi po południowej stronie rozpoznasz m.in. Śiwę i Umę na byku Nandim. Warto też zwrócić uwagę na dewaty, kobiece postacie w charakterystycznych koronach i strojach, wyraźnie odmienne od tych z Thommanon, oraz na kwiatowe rozety w łączącej hali, podobne do tych z Banteay Srei i Baphuonu.
Jak zwiedzać Chau Say Tevoda?
Chau Say Tevoda leży przy drodze między Angkor Thom a Ta Keo, więc zwiedza się ją przy okazji przejazdu Small Circuit. Najlepiej obejść najpierw podstawę muru, potem wejść w oś świątyni i na końcu przyjrzeć się detalom gopur i reliefom. Taki porządek pomaga odróżnić elementy pierwotne od późniejszych ścieżek i rekonstrukcji. Dalej na wschód naturalnym kolejnym punktem jest Ta Keo, w przeciwnym kierunku Angkor Thom.
Najczęstsze pytania
Czy warto oglądać Chau Say Tevoda razem z Thommanon?
Tak. Dopiero obok siebie widać, jak podobny plan daje dwa nieco inne rezultaty. Thommanon jest lepiej zachowana, a Chau Say Tevoda ma pełniejszy układ z czterema gopurami i dwiema bibliotekami.
Kto odbudował Chau Say Tevoda?
Chiński zespół konserwatorski w latach 1998–2008. Świątynię złożono na nowo z rozrzuconych wokół niej bloków; był to pierwszy chiński projekt konserwatorski w Angkorze, po którym ten sam zespół zajął się Ta Keo.
Czy Chau Say Tevoda to duża świątynia?
Nie. To kameralny zabytek, który ogląda się znacznie szybciej niż Angkor Wat czy Bayon, dlatego dobrze sprawdza się jako spokojniejszy przystanek między większymi obiektami.
Zdjęcie główne: Diego Delso, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
Źródła
- OpenStreetMap: trasa z centrum Siem Reap do Chau Say Tevoda (ok. 13 km), OSRM
- Maurice Glaize, Les monuments du groupe d’Angkor, 4. wyd. (1993), przekład angielski N. Tremmel, theangkorguide.com, rozdz. „Thommanon and Chau Say Tevoda”
- Xinhua: chińska konserwacja Ta Keo i Chau Say Tevoda (30.01.2019)
- Angkor Enterprise: FAQs (Chau Say Tevoda na trasie Small Circuit)
- Angkor Enterprise: Available Tickets (cennik Angkor Pass, stan na 2 października 2026)
- Wikipedia: Chau Say Tevoda (udział Jayavarmana VII; uzupełniająco)
