Skwer Demokracji (Freedom Park) to plac w centrum Phnom Penh, który władze wyznaczyły w 2010 r. na legalne protesty. Zamknięty w styczniu 2014 r. i otwarty ponownie w sierpniu, w 2017 r. został przeniesiony do Sokimex Park nad Tonle Sap jako Democracy Park.
Po co powstał Skwer Demokracji?
Skwer Demokracji powstał jako jedyne w stolicy miejsce, w którym można było legalnie demonstrować. Rząd Kambodży był często krytykowany za tłumienie protestów społecznych, więc w 2010 r. władze Phnom Penh wydzieliły na ten cel niewielki plac w śródmieściu, w pobliżu wzgórza Wat Phnom. Nazwano go Freedom Park (Park Wolności); w tym serwisie od 2011 r. nazywamy go Skwerem Demokracji.
W zamierzeniu skwer miał zapewniać bezpieczeństwo protestującym i jednocześnie ograniczać ryzyko zakłócania porządku publicznego. Od 2010 r. każdy, kto chciał głośno wyrazić swoje poglądy, mógł zrobić to legalnie w tym jednym, wyznaczonym miejscu.
Dlaczego lokalizacja budziła kontrowersje?
Plac leżał w śródmieściu stolicy, ale z dala od siedzib władz, i to od początku budziło sprzeciw. Nie spełniło to oczekiwań Wolnego Związku Zawodowego Pracowników Królestwa Kambodży. W pierwszym roku działania placu (2010–2011), jak relacjonowaliśmy w grudniu 2011 r., przewodniczący związku Chea Mony wielokrotnie podkreślał, że protestujący chcą demonstrować tam, gdzie ich postulaty usłyszą rządzący.
Co stało się ze skwerem później?
Po 2013 r. Freedom Park stał się centrum protestów opozycji, a władze kilkakrotnie zmieniały jego status i zasady korzystania z niego:
- Styczeń 2014 r.: po miesiącach protestów po wyborach z lipca 2013 r. i po starciach podczas strajku robotników odzieżowych, w których zginęło pięć osób, władze rozpędziły demonstrantów we Freedom Park, zakazały wieców i zamknęły plac, powołując się na zagrożenie bezpieczeństwa narodowego.
- 6 sierpnia 2014 r.: policja usunęła barykady i drut kolczasty, a ratusz Phnom Penh ogłosił ponowne otwarcie placu. Stało się to dzień po tym, jak posłowie opozycyjnej Partii Ocalenia Narodowego Kambodży (CNRP) zakończyli trwający 10 miesięcy bojkot parlamentu.
- 2016–2017: w grudniu 2016 r. premier Hun Sen zażądał przeniesienia placu. 13 grudnia 2016 r. gubernator Phnom Penh polecił przygotować nowe miejsce: działkę o powierzchni 2 ha przy drodze krajowej nr 5, obok stacji paliw Sokimex, w dzielnicy Russey Keo (Phnom Penh Post). W styczniu 2017 r. ratusz potwierdził przeniesienie, a w lutym ruszyła budowa nowego placu; dawny plac przy Wat Phnom miał zostać ogrodem (Cambodia Daily). Nowe miejsce, w pobliżu rzeki Tonle Sap, nazwano Democracy Park. Krytycy uznali to za ograniczenie wolności zgromadzeń, urzędnicy miejscy przekonywali, że plac stanie się bardziej widoczny.
- 2020: według serwisu CamboJA News Freedom Park na obrzeżach miasta pozostawał jedynym wyznaczonym w stolicy miejscem zgromadzeń, a ratusz odmawiał zgody na część demonstracji (np. 2 września 2020 r.).
Stan na 2026 r.: plac nadal służy jako wyznaczone miejsce zgromadzeń, ale każde wydarzenie wymaga zgody ratusza. W marcu 2026 r. władze Phnom Penh odmówiły związkom zawodowym i organizacjom społecznym zgody na obchody Międzynarodowego Dnia Kobiet we Freedom Park; rzecznik administracji miasta Dor Samphors stwierdził, że plac utworzono dla demonstracji, a nie uroczystości. Rok wcześniej podobne spotkanie z udziałem blisko 80 organizacji odbyło się tam bez przeszkód.
O losach Sama Rainsy’ego, ówczesnego lidera opozycji, piszemy w artykule Sam Rainsy skazany na 10 lat więzienia. Jednym z najgłośniejszych sporów tamtych lat w stolicy był konflikt o wysiedlenia znad jeziora Boeung Kak, opisany w artykule Boeung Kak: Bank Światowy wstrzymał pożyczki (2011).
Co powinien wiedzieć podróżny?
Skwer nie jest atrakcją turystyczną, a prawo do zgromadzeń w Kambodży bywa ograniczane. Polskie MSZ (stan na październik 2026 r.) ostrzega, że z powodu napiętej sytuacji politycznej lokalnie mogą wybuchać demonstracje i zamieszki, i zaleca unikanie większych zgromadzeń oraz niemanifestowanie sympatii politycznych. Więcej o systemie władzy: Państwo i polityka w Kambodży. Praktyczne rady: Bezpieczeństwo w Kambodży.
Najczęstsze pytania
Gdzie jest dziś Skwer Demokracji w Phnom Penh?
Od 2017 r. oficjalnym miejscem zgromadzeń jest Democracy Park w dawnym Sokimex Park nad rzeką Tonle Sap, w dzielnicy Russey Keo; pierwotny plac w pobliżu Wat Phnom zamknięto wtedy dla publiczności. Stan na 2026 r.: plac nadal jest wyznaczonym miejscem zgromadzeń (w mediach dalej jako Freedom Park), ale każde wydarzenie wymaga zgody ratusza, a w marcu 2026 r. władze odmówiły zgody na obchody Dnia Kobiet.
Czy turysta może brać udział w demonstracjach w Kambodży?
Nie warto. Polskie MSZ zaleca unikanie większych zgromadzeń i niemanifestowanie sympatii politycznych, bo demonstracje mogą przerodzić się w zamieszki.
Pierwszą wersję tego artykułu napisała w 2011 r. Patrycja Bałabańska; obecną opracowała Redakcja ABC Kambodża.
Zdjęcie główne: Anilakeo, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Źródła
- Cambodia’s Freedom Park, a Site of Protest and Symbol of Free Expression, Reopens – Global Voices (8 sierpnia 2014)
- Cambodian Premier Wants to Evict Freedom Park – Radio Free Asia (6 grudnia 2016)
- More activists charged as Freedom Park demonstration denied – CamboJA News (8 września 2020)
- Phnom Penh denies Freedom Park gathering for International Women’s Day – CamboJA News, Sovann Sreypich (6 marca 2026)
- Kambodża – informacje dla podróżujących – Odyseusz, Ministerstwo Spraw Zagranicznych RP
- Gov greenlights work on new Freedom Park – The Phnom Penh Post (14 grudnia 2016), kopia w Internet Archive (działka 2 ha przy stacji Sokimex, Russey Keo)
- City Hall Confirms Relocation of Freedom Park to Outskirts – The Cambodia Daily, Ben Sokhean (18 stycznia 2017), kopia w Internet Archive
- Workers Break Ground on New Freedom Park – The Cambodia Daily, Phan Soumy (8 lutego 2017), kopia w Internet Archive
- Freedom Park (Cambodia) – Wikipedia (uzupełniająco: nazwa Democracy Park)
- Free Trade Union of Workers of the Kingdom of Cambodia – Wikipedia (uzupełniająco: Chea Mony)
- Skwer Demokracji w Phnom Penh – ABC Kambodża, wersja z grudnia 2011 r. (archiwum Internet Archive) (wypowiedzi Chea Mony z lat 2010–2011)
