Najważniejszą rzeką Kambodży jest Mekong (ok. 480 km w kraju), który w Phnom Penh łączy się z rzeką Tonle Sap i rozdziela na odnogi, m.in. Bassac. Tonle Sap dwa razy w roku odwraca nurt, a największymi dopływami Mekongu są rzeki 3S: Sekong, Sesan i Srepok.
Najważniejsze rzeki Kambodży w tabeli
| Rzeka | Długość | Skąd płynie | Dokąd uchodzi |
|---|---|---|---|
| Mekong | ok. 4900 km (MRC), w Kambodży ok. 480 km (WEPA za MRC) | Wyżyna Tybetańska (Qinghai, Chiny) | Morze Południowochińskie (delta w Wietnamie) |
| Tonle Sap (rzeka) | ok. 120 km (WCS) | jezioro Tonle Sap (w porze deszczowej płynie odwrotnie) | Mekong w Phnom Penh |
| Bassac | odnoga Mekongu | Phnom Penh | Morze Południowochińskie (prowincja Sóc Trăng, Wietnam) |
| Srepok | ok. 425 km, w Kambodży 265 km (MRC 2017) | Wyżyna Centralna, m.in. prowincja Đắk Lắk (Wietnam) | Sesan, ok. 35 km przed ujściem do Mekongu |
| Sekong | ok. 516 km (IFC 2022) | Wyżyna Centralna (Wietnam), dalej przez Laos | połączone Sesan i Srepok, ok. 7,5 km przed Mekongiem w Stung Treng |
| Sesan | ok. 415 km do ujścia Srepoku; dorzecze ok. 18 800 km² (MRC 2017) | Wyżyna Centralna (Wietnam) | Mekong w Stung Treng |
Mekong
Mekong to najdłuższa rzeka Kambodży i oś całego kraju. Ma źródła na Wyżynie Tybetańskiej (w prowincji Qinghai w Chinach) i według Mekong River Commission mierzy ok. 4900 km; jest najdłuższą rzeką Azji Południowo-Wschodniej. W Kambodży płynie na odcinku ok. 480 km, od granicy z Laosem do granicy z Wietnamem (WEPA, na podstawie raportu MRC z 2003 r.). Na granicy Laosu i Kambodży leżą wodospady Khone, a dalej rzeka płynie przez Stung Treng i Kratie w stronę Phnom Penh i delty. Koło Kratie żyją krytycznie zagrożone delfiny irawadzkie, o których piszemy w artykule Delfiny irawadzkie w Mekongu.
O sezonowych wezbraniach Mekongu decyduje przede wszystkim monsun, a nie roztopy w górach. Według raportu Mekong River Commission „Overview of the Hydrology of the Mekong Basin” (2005) woda z chińskiego Yunnanu stanowi w Kratie tylko ok. 15% przepływu w porze deszczowej, a w porze suchej do ok. 40%.
Dorzecze Mekongu jest też jednym z najbogatszych przyrodniczo regionów świata: według MRC żyje w nim 1148 gatunków ryb, a naukowcy wciąż opisują nowe gatunki zwierząt i roślin (zob. Nowe gatunki nad Mekongiem). Na przepływ i ryby wpływają zapory w górnym biegu, np. zapora Xayaburi w Laosie.
Rzeki 3S: Sekong, Sesan i Srepok
Rzeki 3S to trzy największe dopływy Mekongu w Kambodży, spływające z Laosu i wietnamskich Wyżyn Centralnych do północno-wschodniej Kambodży:
- Sekong (ok. 516 km) wypływa w środkowym Wietnamie, płynie przez Laos i ok. 7,5 km przed Mekongiem łączy się z Sesanem i Srepokiem (IFC 2022),
- Sesan (Tonlé San) płynie z Wietnamu; do ujścia Srepoku ma ok. 415 km, a jego dorzecze ok. 18 800 km² (MRC 2017); uchodzi do Mekongu w Stung Treng,
- Srepok wypływa na wietnamskiej Wyżynie Centralnej (m.in. prowincja Đắk Lắk), ma ok. 425 km (z czego 265 km w Kambodży) i wpada do Sesanu ok. 35 km przed jego ujściem do Mekongu (MRC 2017).
Według MRC (2017) i CamboJA News (czerwiec 2025 r.) rzeki 3S dają ok. 20% średniego rocznego przepływu Mekongu i są kluczowe dla wędrówek ryb. W 2018 r. przy ujściu Srepoku do Sesanu otwarto zaporę Lower Sesan 2.
Rzeka Tonle Sap
Rzeka Tonle Sap ma ok. 120 km długości i łączy jezioro Tonle Sap z Mekongiem w Phnom Penh. Według tego samego raportu MRC w ciągu roku przenosi ok. 9% przepływu Mekongu, ale jej znaczenie jest większe, niż wskazuje ta liczba, bo działa jak zawór bezpieczeństwa dla całego systemu.
Dlaczego Tonle Sap zmienia kierunek
Rzeka Tonle Sap zmienia kierunek, bo poziom Mekongu w porze deszczowej wznosi się wyżej niż poziom jeziora. Cykl ma trzy fazy:
- Pora sucha: woda płynie z jeziora do Mekongu, a Tonle Sap jest zwykłym dopływem.
- Początek pory deszczowej (maj–czerwiec): wezbrany Mekong przewyższa poziom jeziora, więc woda zaczyna płynąć w odwrotnym kierunku, z Mekongu do jeziora; najsilniejszy dopływ do jeziora przypada zwykle na koniec sierpnia.
- Koniec monsunu (październik–listopad): poziom Mekongu spada poniżej poziomu jeziora i woda znów płynie z jeziora do Mekongu.
Dzięki temu jezioro w porze deszczowej wielokrotnie zwiększa powierzchnię i głębokość, a po jej zakończeniu oddaje wodę. Samo jezioro, jego ryby i pływające wioski opisujemy w artykule Tonle Sap – największe jezioro Półwyspu Indochińskiego.
Festiwal Wody (Bon Om Touk)
Powrót nurtu świętuje się w listopadzie podczas Festiwalu Wody (Bon Om Touk) w Phnom Penh, opisanego w artykule Święta w Kambodży: kalendarz dni wolnych i festiwali. W 2010 r. obchody zakończyły się tragedią na moście na wyspę Koh Pich.
Bassac
Bassac to odnoga (rozdzielnik) Mekongu, która zaczyna się w Phnom Penh. Płynie na południe, przekracza granicę z Wietnamem w okolicy Châu Đốc i wpada do Morza Południowochińskiego w prowincji Sóc Trăng. Jest ważnym szlakiem transportowym między oboma krajami. W Phnom Penh przerzucono przez nią m.in. mosty Monivong i Takhmao. Nie jest więc dalszym biegiem rzeki Tonle Sap, lecz jedną z dwóch głównych odnóg Mekongu w delcie.
Pozostałe rzeki
Mniejsze rzeki Kambodży spływają z gór otaczających centralną równinę. Do jeziora Tonle Sap wpadają m.in. Sen, Sreng i Sangkae (ta ostatnia przepływa przez Battambang). Rzeki biorą początek w Górach Kardamonowych i Słoniowych, w paśmie Dangrek lub w Górach Annamskich, a uchodzą do Zatoki Tajlandzkiej, do jeziora Tonle Sap lub do Mekongu. Ukształtowanie kraju opisujemy w artykule Geografia Kambodży, a sezony deszczowe w tekście Klimat Kambodży. Gdy rzeki występują z brzegów, dochodzi do powodzi, o których piszemy w artykule Powodzie w Kambodży.
Najczęstsze pytania
Jak długi jest Mekong w Kambodży?
Około 480 km, od granicy z Laosem w prowincji Stung Treng do granicy z Wietnamem (WEPA, na podstawie danych MRC). Cała rzeka ma ok. 4900 km.
Gdzie Tonle Sap łączy się z Mekongiem?
W Phnom Penh. Tu zaczyna się też odnoga Bassac.
Kiedy Tonle Sap zmienia kierunek?
Zwykle w maju lub czerwcu, gdy wezbrany Mekong zaczyna zasilać jezioro, i ponownie po zakończeniu monsunu, w październiku lub listopadzie, gdy woda wraca do Mekongu.
Co to są rzeki 3S?
To Sekong, Sesan i Srepok, największe dopływy Mekongu w Kambodży, które łączą się z nim w okolicy Stung Treng i dają ok. 20% jego rocznego przepływu.
Zdjęcie główne: Jakub Hałun, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Źródła
- Fisheries – Mekong River Commission; liczba gatunków ryb w dorzeczu
- Thousands of Families Face Displacement As Srepok Dam Project Pushes Ahead – C. Hobbs, Khuon Narim, CamboJA News, 2.06.2025; rzeki 3S, zapora Lower Sesan 2
- Overview of the Hydrology of the Mekong Basin – Mekong River Commission, Wientian 2005 (kopia w Internet Archive); udział Yunnanu w przepływie w Kratie, udział rzeki Tonle Sap, odwrócenie nurtu
- Geography – Mekong River Commission; długość Mekongu ok. 4900 km, dorzecze 795 000 km²
- State of water environmental issues: Cambodia – The Mekong River System – WEPA (Water Environment Partnership in Asia), na podstawie State of Basin Report 2003 (MRC); Mekong w Kambodży ok. 480 km
- Transboundary Water Resources Management Issues in the Sesan and Srepok River Basins of Cambodia and Viet Nam – Mekong River Commission, wrzesień 2017; dorzecza (Sesan 18 800 km², Srepok 30 940 km²), długości Sesanu (415 km) i Srepoku (425 km, 265 km w Kambodży), udział 3S w przepływie (20%)
- Sekong Basin Profile – International Finance Corporation, Cumulative Impact Assessment… in the Sekong River Basin, rozdz. 3 (2022); Sekong 516 km, połączenie z Sesanem i Srepokiem 7,5 km przed Mekongiem
- WCS Cambodia: Tonle Sap Lake & Floodplain – Species & Habitats – rzeka Tonle Sap ok. 120 km
- Wikipedia: Bassac River – bieg odnogi (uzupełniająco)
