23 września 2010 r. kambodżański sąd skazał zaocznie na 10 lat więzienia Sama Rainsy’ego, lidera opozycji, za rozpowszechnianie mapy granicy z Wietnamem. Human Rights Watch uznała wyrok za polityczny, a w 2013 r. król ułaskawił opozycjonistę.
Za co skazano Sama Rainsy’ego?
Wyrok z 23 września 2010 r. dotyczył „rozpowszechniania dezinformacji i fałszowania map”. Rainsy rozpowszechniał mapę, która miała pokazywać, że granica Kambodży z Wietnamem została przesunięta ze szkodą dla Kambodży. Sędzia Ke Sakhan uzasadniał, że czyny skazanego „poważnie naruszyły honor rządu”.
Był to drugi wyrok w tej sprawie. W październiku 2009 r. Rainsy wziął udział w proteście mieszkańców wsi w prowincji Svay Rieng, podczas którego wyrwano z ziemi słupy graniczne na granicy z Wietnamem; mieszkańcy uważali, że postawiono je na ich ziemi. W styczniu 2010 r. sąd prowincji Svay Rieng skazał go za podżeganie do dyskryminacji rasowej i niszczenie znaków granicznych. Tło sporów granicznych opisujemy w artykule Stosunki Kambodży z Wietnamem.
Kim był Sam Rainsy w 2010 roku?
Sam Rainsy (ur. w 1949 r. w Phnom Penh) wychował się i studiował w Paryżu, gdzie prowadził własne biuro rachunkowe. W 1993 r. został posłem rojalistycznej partii FUNCINPEC i ministrem finansów; po niespełna 18 miesiącach, w październiku 1994 r., odebrano mu tekę, pół roku później wyrzucono go z partii, a w listopadzie 1995 r. założył Partię Narodu Khmerskiego (KNP). Od tego czasu kierował kambodżańską opozycją; w marcu 1997 r. przeżył zamach granatowy na swój wiec przed Zgromadzeniem Narodowym, w którym zginęło co najmniej 16 osób. W 2010 r. był przewodniczącym Partii Sama Rainsy’ego, największej partii opozycyjnej w parlamencie, i długoletnim krytykiem premiera Hun Sena. W 2012 r. jego partia połączyła się z Partią Praw Człowieka w Kambodżańską Partię Ocalenia Narodowego (CNRP).
Krytycy widzieli w wyroku kolejną próbę zastraszenia przeciwnika politycznego. Human Rights Watch napisała, że wyrok „rozbija pozory demokracji”, a Sophie Richardson z tej organizacji ostrzegała, że Kambodża nie może skazać lidera opozycji na 10 lat więzienia za pokojowe wyrażanie poglądów bez poważnych konsekwencji.
Co działo się dalej?
Po 2010 r. Rainsy dwukrotnie wracał do kraju i dwukrotnie musiał wyjechać:
- 12 lipca 2013 r.: król Norodom Sihamoni ułaskawił Rainsy’ego na wniosek premiera Hun Sena. Opozycjonista, który spędził we Francji cztery lata, wrócił do kraju 19 lipca, ale nie mógł wystartować w wyborach 28 lipca 2013 r., bo zamknięto już rejestrację kandydatów. Po wyborach opozycja organizowała masowe protesty, m.in. na Skwerze Demokracji w Phnom Penh.
- Listopad 2015 r.: cofnięto mu ułaskawienie i odebrano mandat poselski. Rainsy, przebywający wtedy za granicą, nie wrócił do kraju i od tego czasu żyje na emigracji.
- 2017 r.: 11 lutego Rainsy ustąpił z funkcji przewodniczącego CNRP, a 16 listopada Sąd Najwyższy rozwiązał partię i na pięć lat zakazał działalności politycznej 118 jej członkom.
- Listopad 2019 r.: Rainsy zapowiedział powrót do kraju na 9 listopada. Władze zakazały liniom lotniczym przewożenia jego i ośmiu innych działaczy CNRP, a 7 listopada nie wpuszczono go na pokład samolotu z Paryża do Bangkoku.
- Marzec 2021 r.: sąd skazał zaocznie dziewięciu przebywających na emigracji przywódców CNRP, w tym Rainsy’ego, na kary do 25 lat więzienia. Zarzutem była rzekoma próba „ataku”, czyli zapowiedź powrotu do kraju w 2019 r.
Jaka jest sytuacja w 2026 roku?
Od 2015 r. Sam Rainsy, który ma też obywatelstwo francuskie, żyje na emigracji, a w Kambodży ciąży na nim zaoczny wyrok z 2021 r. Według Human Rights Watch w 2025 r. Kambodża zmieniła konstytucję tak, by można było odbierać obywatelstwo, a organizacje społeczne ostrzegały, że przepis może posłużyć przeciw krytykom rządu przebywającym za granicą. Aktualny układ sił politycznych opisuje artykuł Państwo i polityka w Kambodży.
Najczęstsze pytania
Gdzie dziś mieszka Sam Rainsy?
Od 2015 r. żyje na emigracji w Paryżu (według Radia Wolna Azja w 2019 r.); ma obywatelstwo kambodżańskie i francuskie.
Dlaczego Sam Rainsy nie wraca do Kambodży?
W 2021 r. kambodżański sąd skazał go zaocznie na karę do 25 lat więzienia, więc po powrocie groziłoby mu aresztowanie. Próbę powrotu w listopadzie 2019 r. udaremniły władze, zakazując liniom lotniczym przewożenia go do kraju.
Pierwszą wersję tego artykułu napisał w 2010 r. Stanisław Kozłowski; obecną opracowała Redakcja ABC Kambodża.
Zdjęcie główne: Heng Reaksmey, Public domain, Wikimedia Commons
Źródła
- Cambodia: Rainsy Sentence Shatters Pretense of Democracy – Human Rights Watch (24 września 2010)
- Sam Rainsy Rising: Ousted Finance Minister Comes Back as Major Opposition Figure – The Cambodia Daily (30 czerwca 1998) (ministerstwo finansów 1993–1994, KNP 1995, lata w Paryżu)
- World Report 1998: Cambodia – Human Rights Watch (zamach granatowy z 30 marca 1997 r.)
- Cambodian Opposition Chief Sam Rainsy Gets Royal Pardon – Radio Free Asia (12 lipca 2013)
- World Report 2018: Cambodia – Human Rights Watch (rozwiązanie CNRP 16 listopada 2017 r.)
- Cambodia Threatens Airlines With ‘Serious Consequences’ For Ferrying Opposition Leader Sam Rainsy – Radio Free Asia (1 listopada 2019)
- World Report 2022: Cambodia – Human Rights Watch (wyroki zaoczne z marca 2021 r.)
- World Report 2026: Cambodia – Human Rights Watch (zmiana konstytucji w sprawie obywatelstwa, 2025)
- Sam Rainsy – Wikipedia (uzupełniająco: data urodzenia, daty 2015–2019, obywatelstwo francuskie)
